ਰਸਾਵਲਛੰਦ॥
ਰਸਾਵਲ ਛੰਦ:
RASAAVAL STANZA
रसावल छंद ॥
ਤਬੈਦੇਵਧਾਏ॥
ਤਦੋਂ ਦੇਵਤੇ (ਹੋਰ ਅਗੇ) ਵਧੇ,
Then the gods ran towards the goddess
तबै देव धाए ॥
ਸਭੋਸੀਸਨਿਆਏ॥
ਸਭ ਨੇ (ਦੇਵੀ ਅਗੇ) ਸੀਸ ਝੁਕਾਏ।
With bowed heads.
सभो सीस निआए ॥
ਸੁਮਨਧਾਰਬਰਖੇ॥
ਫੁਲਾਂ ਦੀ ਬਰਖਾ ਹੋਣ ਲਗੀ,
The flowers were showered
सुमन धार बरखे ॥
ਸਬੈਸਾਧਹਰਖੇ੬॥॥
ਸਾਰੇ ਸਾਧੂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ॥੬॥
And all the saints (hods) were pleased.6.
सबै साध हरखे ॥६॥
ਕਰੀਦੇਬਿਅਰਚਾ॥
(ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ) ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ,
The goddess was worshipped
करी देबि अरचा ॥
ਬ੍ਰਹਮਬੇਦਚਰਚਾ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ।
With the recitation of Vesdas manifested by Brahma.
ब्रहम बेद चरचा ॥
ਜਬੈਪਾਇਲਾਗੇ॥
ਜਦੋਂ (ਦੇਵੀ ਦੇ) ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ,
When they fell at the feet of the goddess
जबै पाइ लागे ॥
ਤਬੈਸੋਗਭਾਗੇ੭॥॥
ਤਦੋਂ (ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ) ਦੁਖ (ਸੋਗ) ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ॥੭॥
All their sufferings ended.7.
तबै सोग भागे ॥७॥
ਬਿਨੰਤੀਸੁਨਾਈ॥
(ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ) ਆਪਣੀ ਵਿਥਿਆ ਸੁਣਾਈ,
They made their supplication,
बिनंती सुनाई ॥
ਭਵਾਨੀਰਿਝਾਈ॥
ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ।
And pleased the goddess
भवानी रिझाई ॥
ਸਬੈਸਸਤ੍ਰਧਾਰੀ॥
(ਤਦ ਦੇਵੀ ਨੇ) ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ
Who wore all her weapons,
सबै ससत्र धारी ॥
ਕਰੀਸਿੰਘਸੁਆਰੀ੮॥॥
ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਉਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਗਈ ॥੮॥
And mounted the lion.8.
करी सिंघ सुआरी ॥८॥
ਕਰੇਘੰਟਨਾਦੰ॥
ਘੰਟਿਆਂ ਨੂੰ ਵਜਾਇਆ
करे घंट नादं ॥
ਧੁਨੰਨਿਰਬਿਖਾਦੰ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਧੁਨੀ ਨਿਕਲਣ ਲਗੀ।
The songs resounded without interruption
धुनं निरबिखादं ॥
ਸੁਨੋਦਈਤਰਾਜੰ॥
(ਉਸ ਧੁਨੀ ਨੂੰ) ਦੈਂਤ-ਰਾਜ (ਮਹਿਖਾਸੁਰ) ਨੇ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ
The sounds was heard by the demon-king,
सुनो दईत राजं ॥
ਸਜਿਯੋਜੁਧਸਾਜੰ੯॥॥
ਯੁੱਧ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ ॥੯॥
Who made preparations for the war.9.
सजियो जुध साजं ॥९॥
ਚੜਿਯੋਰਾਛਸੇਸੰ॥
ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ (ਮਹਿਖਾਸੁਰ) ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ
The demon-king marched forward
चड़ियो राछसेसं ॥
ਰਚੇਚਾਰਅਨੇਸੰ॥
ਅਤੇ (ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ) ਚਾਰ ਸੈਨਾਪਤੀ (ਅਨੇ) ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ।
And appointed four generals
रचे चार अनेसं ॥
ਬਲੀਚਾਮਰੇਵੰ॥
(ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ) ਬਲੀ ਚਾਮਰ ਸੀ,
One was Chamar, the second was Chichhur,
बली चामरेवं ॥
ਹਠੀਚਿਛੁਰੇਵੰ੧੦॥॥
(ਦੂਜਾ) ਹਠੀ ਚਿਛੁਰ ਸੀ ॥੧੦॥
Both brave and persistent.10.
हठी चिछुरेवं ॥१०॥
ਬਿੜਾਲਛਬੀਰੰ॥
ਅਤੇ (ਤੀਜਾ) ਬਹਾਦਰ ਬਿੜਾਲਛ ਸੀ।
The third was the brave biralachh,
बिड़ालछ बीरं ॥
ਚੜੇਬੀਰਧੀਰੰ॥
(ਉਨ੍ਹਾਂ) ਬੜੇ ਧੀਰਜਵਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ;
They were all mighty warriors and most tenacious.
चड़े बीर धीरं ॥
ਬੜੇਇਖੁਧਾਰੀ॥
(ਉਹ) ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਸਨ
They were great archers
बड़े इखु धारी ॥
ਘਟਾਜਾਨਕਾਰੀ੧੧॥॥
(ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੜ੍ਹੀ ਸੀ) ਮਾਨੋ ਕਾਲੀਆਂ ਘਟਾਵਾਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਣ ॥੧੧॥
And marched forward like dark clouds.11.
घटा जान कारी ॥११॥
ਦੋਹਰਾ॥
ਦੋਹਰਾ:
DOHRA
दोहरा ॥
ਬਾਣਿਜਿਤੇਰਾਛਸਨਿਮਿਲਿਛਾਡਤਭਏਅਪਾਰ॥
ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਜਿਤਨੇ ਵੀ ਅਣਗਿਣਤ ਬਾਣ ਛਡੇ ਸਨ,
The arrows showered by all the demons together in great numbers,
बाणि जिते राछसनि मिलि छाडत भए अपार ॥
ਫੂਲਮਾਲਹੁਐਮਾਤਉਰਿਸੋਭੇਸਭੇਸੁਧਾਰ੧੨॥॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਗਲੇ (ਉਰ) ਵਿਚ ਫੁਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਸੋਭ ਰਹੇ ਸਨ ॥੧੨॥
Became a garland the neck of the goddess (the universal mother), bedecking it.12.
फूलमाल हुऐ मात उरि सोभे सभे सुधार ॥१२॥
ਭੁਜੰਗਪ੍ਰਯਾਤਛੰਦ॥
ਭੁਜੰਗ ਪ੍ਰਯਾਤ ਛੰਦ:
BHUJANG PRAYAAT STANZA
भुजंग प्रयात छंद ॥
ਜਿਤੇਦਾਨਵੌਬਾਨਪਾਨੀਚਲਾਏ॥
ਜਿਤਨੇ ਵੀ ਬਾਣ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚਲਾਏ,
All the shafts shot by the demons with their hands,
जिते दानवौ बान पानी चलाए ॥
ਤਿਤੇਦੇਵਤਾਆਪਿਕਾਟੇਬਚਾਏ॥
ਉਤਨੇ ਹੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਟ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ।
Were intercepted by the goddess to protect herself.
तिते देवता आपि काटे बचाए ॥
ਕਿਤੇਢਾਲਢਾਹੇਕਿਤੇਪਾਸਪੇਲੇ॥
ਕਿਤਨਿਆਂ (ਦੈਂਤਾਂ) ਨੂੰ ਢਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਢਾਹ ਲਿਆ
Many were thrown on the ground with her shield and many were entrapped within the baited trap.
किते ढाल ढाहे किते पास पेले ॥
ਭਰੇਬਸਤ੍ਰਲੋਹੂਜਨੋਫਾਗਖੇਲੈ੧੩॥॥
ਅਤੇ ਕਿਤਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ (ਫੰਧੇ) ਵਿਚ ਫਸਾ ਲਿਆ। (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ) ਬਸਤ੍ਰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਮਾਨੋ ਹੋਲੀ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹੋਣ ॥੧੩॥
The clothes saturated with blood created an illusion of Holi.13.
भरे बसत्र लोहू जनो फाग खेलै ॥१३॥
ਦ੍ਰੁਗਾਹੂੰਕੀਯੰਖੇਤਧੁੰਕੇਨਗਾਰੇ॥
ਦੁਰਗਾ ਨੇ ਰਣ ਮੰਡਿਆ ਅਤੇ ਨਗਾਰੇ ਵਜੇ।
The trumpets sounded and Durga began to wage war.
द्रुगा हूं कीयं खेत धुंके नगारे ॥
ਕਰੰਪਟਿਸੰਪਰਿਘਪਾਸੀਸੰਭਾਰੇ॥
ਉਸ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਪਟਾ, ਕੁਹਾੜਾ ('ਪਰਿਘ') ਅਤੇ ਫੰਧਾ ('ਪਾਸੀ') ਆਦਿ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
She had pattas, axes and baits in her hands
करं पटिसं परिघ पासी संभारे ॥
ਤਹਾਗੋਫਨੈਗੁਰਜਗੋਲੇਸੰਭਾਰੈ॥
(ਦੈਂਤ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਨੇ) ਹੱਥ ਵਿਚ ਕਮੰਦਾਂ ('ਗੋਫਨੈ') ਗੁਰਜ ਤੇ ਗੋਲੇ ਆਦਿ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ-
She caught of pellet bow, mace and pellets.
तहा गोफनै गुरज गोले संभारै ॥
ਹਠੀਮਾਰਹੀਮਾਰਕੈਕੈਪੁਕਾਰੈ੧੪॥॥
ਉਥੇ ਹਠੀ 'ਮਾਰੋ-ਮਾਰੋ' ਪੁਕਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ॥੧੪॥
The persistent warriors were shouting “Kill, Kill”.14.
हठी मार ही मार कै कै पुकारै ॥१४॥
ਤਬੇਅਸਟਹਾਥੰਹਥਿਯਾਰੰਸੰਭਾਰੇ॥
ਤਦੋਂ ਅੱਠ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੀ (ਦੇਵੀ ਨੇ) ਅੱਠਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਲਏ
The goddess held eight weapons in her eitht hands,
तबे असट हाथं हथियारं संभारे ॥
ਸਿਰੰਦਾਨਵੇਂਦ੍ਰਾਨਕੇਤਾਕਿਝਾਰੇ॥
ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਣਾ ਬਣਾ ਕੇ ਚਲਾ ਦਿੱਤੇ।
And hit them on the heads of chief demons.
सिरं दानवेंद्रान के ताकि झारे ॥
ਬਬਕਿਯੋਬਲੀਸਿੰਘਜੁਧੰਮਝਾਰੰ॥
ਉੱਧਰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਬਲਵਾਨ ਸ਼ੇਰ ਭਬਕਣ ਲਗਾ
The demon-king rored like a lion in the battlefield,
बबकियो बली सिंघ जुधं मझारं ॥
ਕਰੇਖੰਡਖੰਡੰਸੁਜੋਧਾਅਪਾਰੰ੧੫॥॥
ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਟੋਟੇ ਟੋਟੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ॥੧੫॥
And chopped into bits, many great warriors.15.
करे खंड खंडं सु जोधा अपारं ॥१५॥
ਤੋਟਕਛੰਦ॥
ਤੋਟਕ ਛੰਦ:
TOTAK STANZA
तोटक छंद ॥
ਤਬਦਾਨਵਰੋਸਭਰੇਸਬਹੀ॥
ਜਦੋਂ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਬਾਣ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੈਂਤਾਂ ਨੂੰ) ਲਗੇ
All the demons were filled with anger,
तब दानव रोस भरे सब ही ॥
ਜਗਮਾਤਕੇਬਾਣਲਗੈਜਬਹੀ॥
ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
When the were pierced by the arrows of the Mother of the worls.
जग मात के बाण लगै जब ही ॥
ਬਿਬਿਧਾਯੁਧਲੈਸੁਬਲੀਹਰਖੇ॥
ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ ਬਹਾਦਰ (ਦੈਂਤ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ
Those brave warriors caught hold of their weapons with pleasure,
बिबिधायुध लै सु बली हरखे ॥