ਮਹਾਕਾਲਕੁਪਿਸਸਤ੍ਰਪ੍ਰਹਾਰੈ॥
ਮਹਾ ਕਾਲ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਵਾਰ ਕੀਤੇ।
महा काल कुपि ससत्र प्रहारै ॥
ਸਾਧਉਬਾਰਿਦੁਸਟਸਭਮਾਰੇ॥੩੨੧॥
ਸਾਧਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ॥੩੨੧॥
साध उबारि दुसट सभ मारे ॥३२१॥
ਭੁਜੰਗਛੰਦ॥
ਭੁਜੰਗ ਛੰਦ:
भुजंग छंद ॥
ਮਚੇਆਨਿਮੈਦਾਨਮੈਬੀਰਭਾਰੇ॥
ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਬਲਵਾਨ ਸੂਰਮੇ ਡਟ ਗਏ।
मचे आनि मैदान मै बीर भारे ॥
ਦਿਖੈਕੌਨਜੀਤੈਦਿਖੈਕੌਨਹਾਰੇ॥
ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਕੌਣ ਜਿਤਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੌਣ ਹਾਰਦਾ ਹੈ।
दिखै कौन जीतै दिखै कौन हारे ॥
ਲਏਸੂਲਔਸੇਲਕਾਤੀਕਟਾਰੀ॥
(ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ) ਤ੍ਰਿਸੂਲ, ਬਰਛੇ, ਕਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਟਾਰਾਂ ਲੈ ਕੇ
लए सूल औ सेल काती कटारी ॥
ਚਹੂੰਓਰਗਾਜੇਹਠੀਬੀਰਭਾਰੀ॥੩੨੨॥
ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚ ਹਠੀਲੇ ਸੂਰਮੇ ਗਜਣ ਲਗੇ ॥੩੨੨॥
चहूं ओर गाजे हठी बीर भारी ॥३२२॥
ਬਜੇਘੋਰਸੰਗ੍ਰਾਮਮੋਘੋਰਬਾਜੇ॥
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਘੋਰ ਵਾਜੇ ਵਜਣ ਲਗੇ।
बजे घोर संग्राम मो घोर बाजे ॥
ਚਹੂੰਓਰਬਾਕੇਰਥੀਬੀਰਗਾਜੇ॥
ਚੌਹਾਂ ਪਾਸੇ ਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਂਕੇ ਸੂਰਮੇ ਗਜਣ ਲਗੇ।
चहूं ओर बाके रथी बीर गाजे ॥
ਲਏਸੂਲਔਸੇਲਕਾਤੀਕਟਾਰੇ॥
(ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿਚ) ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਬਰਛੇ, ਕਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਟਾਰਾਂ ਲਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
लए सूल औ सेल काती कटारे ॥
ਮਚੇਕੋਪਕੈਕੈਹਠੀਲੇਰਜ੍ਰਯਾਰੇ॥੩੨੩॥
ਹਠੀਲੇ ਰਜਵਾੜੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗ ਮਚਾ ਰਹੇ ਸਨ ॥੩੨੩॥
मचे कोप कै कै हठीले रज्रयारे ॥३२३॥
ਕਹੂੰਧੂਲਧਾਨੀਛੁਟੈਫੀਲਨਾਲੈ॥
ਕਿਤੇ ਲੰਮੀਆਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਖਿਚੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ
कहूं धूलधानी छुटै फील नालै ॥
ਕਹੂੰਬਾਜਨਾਲੈਮਹਾਘੋਰਜ੍ਵਾਲੈ॥
ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿਚੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਤੋਪਾਂ ਅਗਨੀ ਉਗਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
कहूं बाज नालै महा घोर ज्वालै ॥
ਕਹੂੰਸੰਖਭੇਰੀਪ੍ਰਣੋਢੋਲਬਾਜੈ॥
ਕਿਤੇ ਸੰਖ, ਭੇਰੀਆਂ, ਪ੍ਰਣੋ (ਛੋਟੇ ਢੋਲ) ਅਤੇ ਢੋਲ ਵਜ ਰਹੇ ਸਨ।
कहूं संख भेरी प्रणो ढोल बाजै ॥
ਕਹੂੰਸੂਰਠੋਕੈਭੁਜਾਭੂਪਗਾਜੈ॥੩੨੪॥
ਕਿਤੇ ਸੂਰਮੇ ਡੌਲਿਆਂ ਉਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ (ਕਿਤੇ) ਰਾਜੇ ਗਜ ਰਹੇ ਸਨ ॥੩੨੪॥
कहूं सूर ठोकै भुजा भूप गाजै ॥३२४॥
ਕਹੂੰਘੋਰਬਾਦਿਤ੍ਰਬਾਜੈਨਗਾਰੇ॥
ਕਿਤੇ ਘੋਰ ਵਾਜੇ ਅਤੇ ਨਗਾਰੇ ਵਜ ਰਹੇ ਸਨ।
कहूं घोर बादित्र बाजै नगारे ॥
ਕਹੂੰਬੀਰਬਾਜੀਗਿਰੇਖੇਤਮਾਰੇ॥
ਕਿਤੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਸੂਰਮੇ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਡਿਗੇ ਪਏ ਸਨ।
कहूं बीर बाजी गिरे खेत मारे ॥
ਕਹੂੰਖੇਤਨਾਚੈਪਠੇਪਖਰਾਰੇ॥
ਕਿਤੇ ਯੁੱਧ-ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਜਵਾਨ ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਨਚ ਰਹੇ ਸਨ
कहूं खेत नाचै पठे पखरारे ॥
ਕਹੂੰਸੂਰਸੰਗ੍ਰਾਮਸੋਹੈਡਰਾਰੇ॥੩੨੫॥
ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੂਰਮੇ ਯੁੱਧ-ਸਥਲ ਵਿਚ ਸ਼ੋਭ ਰਹੇ ਸਨ ॥੩੨੫॥
कहूं सूर संग्राम सोहै डरारे ॥३२५॥
ਕਹੂਬਾਜਮਾਰੇਕਹੂੰਝੂਮਹਾਥੀ॥
ਕਿਤੇ ਘੋੜੇ ਮਰੇ ਪਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਹਾਥੀ ਘੁੰਮੇਰੀ ਖਾ ਕੇ (ਡਿਗੇ ਪਏ ਸਨ)।
कहू बाज मारे कहूं झूम हाथी ॥
ਕਹੂੰਫੈਟਭਾਥੀਜੁਝੇਬਾਧਿਸਾਥੀ॥
ਕਿਤੇ ਲਕ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਭਥਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮੇ ਮਰੇ ਪਏ ਸਨ।
कहूं फैट भाथी जुझे बाधि साथी ॥
ਕਹੂੰਗਰਜਿਠੋਕੈਭੁਜਾਭੂਪਭਾਰੇ॥
ਕਿਤੇ ਭਾਰੀ ਭੂਪ ਆਪਣੀਆਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੋਕ ਕੇ ਗਰਜ ਰਹੇ ਸਨ।
कहूं गरजि ठोकै भुजा भूप भारे ॥
ਬਮੈਸ੍ਰੋਨਕੇਤੇਗਿਰੇਖੇਤਮਾਰੇ॥੩੨੬॥
ਕਈ ਸੂਰਮੇ ਯੁੱਧ-ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਰੇ ਪਏ ਸਨ ਅਤੇ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਵਿਚੋਂ) ਲਹੂ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ॥੩੨੬॥
बमै स्रोन केते गिरे खेत मारे ॥३२६॥
ਚੌਪਈ॥
ਚੌਪਈ:
चौपई ॥
ਇਹਬਿਧਿਅਸੁਰਜਬੈਚੁਨਿਮਾਰੇ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਦੈਂਤਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਚੁਣ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ,
इह बिधि असुर जबै चुनि मारे ॥
ਅਮਿਤਰੋਸਕਰਿਔਰਸਿਧਾਰੇ॥
(ਤਦੋਂ) ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਆ ਗਏ।
अमित रोस करि और सिधारे ॥
ਬਾਧੇਫੈਟਬਿਰਾਜੈਭਾਥੀ॥
ਉਹ ਲਕ ਨਾਲ ਭੱਥਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ੋਭ ਰਹੇ ਸਨ।
बाधे फैट बिराजै भाथी ॥
ਆਗੇਚਲੇਅਮਿਤਧਰਿਹਾਥੀ॥੩੨੭॥
ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਯੋਧੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਗੇ ਕਰ ਕੇ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ ॥੩੨੭॥
आगे चले अमित धरि हाथी ॥३२७॥
ਸਾਥਲਏਅਨਗਨਪਖਰਾਰੇ॥
(ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ) ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਲਏ ਹੋਏ ਸਨ।
साथ लए अनगन पखरारे ॥
ਉਮਡਿਚਲੇਦੈਢੋਲਨਗਾਰੇ॥
(ਉਹ) ਢੋਲ ਅਤੇ ਨਗਾਰੇ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਮਡ ਕੇ ਚਲ ਪਏ ਸਨ।
उमडि चले दै ढोल नगारे ॥
ਸੰਖਝਾਝਅਰੁਢੋਲਬਜਾਇ॥
ਉਹ ਸੰਖ, ਝਾਂਝ ਅਤੇ ਢੋਲ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ
संख झाझ अरु ढोल बजाइ ॥
ਚਮਕਿਚਲੇਚੌਗੁਨਕਰਿਚਾਇ॥੩੨੮॥
ਚੌਗੁਣੇ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਚਲ ਪਏ ਸਨ ॥੩੨੮॥
चमकि चले चौगुन करि चाइ ॥३२८॥
ਡਵਰੂਕਹੂੰਗੁੜਗੁੜੀਬਾਜੈ॥
ਕਿਤੇ ਡੌਰੂ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਡੁਗਡੁਗੀ ਵਜ ਰਹੀ ਸੀ।
डवरू कहूं गुड़गुड़ी बाजै ॥
ਠੋਕਿਭੁਜਾਰਨਮੋਭਟਗਾਜੈ॥
ਯੋਧੇ ਭੁਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੋਕ ਕੇ ਰਣ ਵਿਚ ਗਜ ਰਹੇ ਸਨ।
ठोकि भुजा रन मो भट गाजै ॥
ਮੁਰਜਉਪੰਗਮੁਰਲਿਯੈਘਨੀ॥
ਕਿਤੇ ਬਹੁਤ ਮੁਰਜ, ਉਪੰਗ ਅਤੇ ਮੁਰਲੀਆਂ (ਵਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ)।
मुरज उपंग मुरलियै घनी ॥
ਭੇਰਝਾਜਬਾਜੈਰੁਨਝੁਨੀ॥੩੨੯॥
(ਕਿਤੇ) ਭੇਰੀਆਂ ਤੇ ਝਾਂਝਾਂ ਨੇ ਰੁਣਝੁਣ ਲਗਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ॥੩੨੯॥
भेर झाज बाजै रुनझुनी ॥३२९॥
ਕਹੀਤੂੰਬਰੇਬਜੈਅਪਾਰਾ॥
ਕਿਤੇ ਬੇਅੰਤ ਤੰਬੂਰੇ ਵਜ ਰਹੇ ਸਨ,
कही तूंबरे बजै अपारा ॥
ਬੇਨਬਾਸੁਰੀਕਹੂੰਹਜਾਰਾ॥
(ਕਿਤੇ) ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੀਨਾਂ ਅਤੇ ਬੰਸਰੀਆਂ ਵਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
बेन बासुरी कहूं हजारा ॥
ਸੁਤਰੀਫੀਲਨਗਾਰੇਘਨੇ॥
ਊਠਾਂ ('ਸੁਤਰੀ') ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ('ਫੀਲ') ਉਤੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਬੇਅੰਤ ਨਗਾਰੇ
सुतरी फील नगारे घने ॥
ਅਮਿਤਕਾਨ੍ਰਹਰੇਜਾਤਨਗਨੇ॥੩੩੦॥
ਅਤੇ ਅਮਿਤ ਕਾਨ੍ਹਰੇ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਾਜੇ) (ਇਤਨੇ ਅਧਿਕ ਸਨ ਕਿ) ਗਿਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ ॥੩੩੦॥
अमित कान्रहरे जात न गने ॥३३०॥
ਇਹਬਿਧਿਭਯੋਜਬੈਸੰਗ੍ਰਾਮਾ॥
ਜਦੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ,
इह बिधि भयो जबै संग्रामा ॥
ਨਿਕਸੀਦਿਨਦੂਲਹਹ੍ਵੈਬਾਮਾ॥
(ਤਦੋਂ ਇਕ) ਦਿਨ ਦੂਲਹ (ਦੇਈ) ਨਾਂ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
निकसी दिन दूलह ह्वै बामा ॥
ਸਿੰਘਬਾਹਨੀਧੁਜਾਬਿਰਾਜੈ॥
(ਉਹ) ਸ਼ੇਰ ਉਤੇ ਸਵਾਰ ਸੀ ਅਤੇ (ਉਸ ਦੀ) ਧੁਜਾ ਸ਼ੋਭ ਰਹੀ ਸੀ,
सिंघ बाहनी धुजा बिराजै ॥
ਜਾਹਿਬਿਲੋਕਦੈਤਦਲਭਾਜੈ॥੩੩੧॥
ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੈਂਤ ਦਲ ਭਜ ਰਹੇ ਸਨ ॥੩੩੧॥
जाहि बिलोक दैत दल भाजै ॥३३१॥
ਆਵਤਹੀਬਹੁਅਸੁਰਸੰਘਾਰੇ॥
(ਉਸ ਨੇ) ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੈਂਤ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ
आवत ही बहु असुर संघारे ॥
ਤਿਲਤਿਲਪ੍ਰਾਇਰਥੀਕਰਿਡਾਰੇ॥
ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਲ ਤਿਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ('ਪ੍ਰਾਇ') ਕਰ ਸੁਟਿਆ।
तिल तिल प्राइ रथी करि डारे ॥
ਕਾਟਿਦਈਕੇਤਿਨਕੀਧੁਜਾ॥
ਕਿਤਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਜਾਵਾਂ ਕਟ ਦਿੱਤੀਆਂ
काटि दई केतिन की धुजा ॥
ਜੰਘਾਪਾਵਸੀਸਅਰੁਭੁਜਾ॥੩੩੨॥
ਅਤੇ (ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ) ਜੰਘਾਂ, ਪੈਰ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਭੁਜਾਵਾਂ (ਕਟ ਸੁਟੀਆਂ) ॥੩੩੨॥
जंघा पाव सीस अरु भुजा ॥३३२॥