ਮਹਾਕਾਲਜਬਹੀਰਿਸਿਭਰਾ॥
ਜਦ ਮਹਾ ਕਾਲ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ
महा काल जब ही रिसि भरा ॥
ਘੋਰਭਯਾਨਕਆਹਵਕਰਾ॥
ਘੋਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।
घोर भयानक आहव करा ॥
ਮਾਰਤਭਯੋਅਸੁਰਬਿਕਰਾਲਾ॥
ਭਿਅੰਕਰ ਦੈਂਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ
मारत भयो असुर बिकराला ॥
ਸਿੰਘਨਾਦਕੀਨਾਤਤਕਾਲਾ॥੧੨੬॥
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਿੰਘ ਨਾਦ ਕਰ ਕੇ ॥੧੨੬॥
सिंघ नाद कीना ततकाला ॥१२६॥
ਕਹੂੰਮਸਾਨਕਿਲਕਟੀਮਾਰੈ॥
ਕਿਤੇ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ ('ਮਸਾਨ') ਕਿਲਕਾਰੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ।
कहूं मसान किलकटी मारै ॥
ਭੈਰਵਕਹੂੰਠਾਢਭੁੰਕਾਰੈ॥
ਕਿਤੇ ਭੈਰੋ (ਰੁਦ੍ਰ) ਖੜੋਤਾ ਹੋਇਆ ਭਭਕਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
भैरव कहूं ठाढ भुंकारै ॥
ਜੋਗਨਿਦੈਤਅਧਿਕਹਰਖਾਨੇ॥
ਜੋਗਣਾਂ ਅਤੇ ਦੈਂਤ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।
जोगनि दैत अधिक हरखाने ॥
ਭੂਤਸਿਵਾਬੋਲੈਅਭਿਮਾਨੇ॥੧੨੭॥
ਭੂਤ ਅਤੇ ਗਿਦੜੀਆਂ ('ਸਿਵਾ') ਅਭਿਮਾਨ ਨਾਲ ਬੋਲਦੀਆਂ ਸਨ ॥੧੨੭॥
भूत सिवा बोलै अभिमाने ॥१२७॥
ਝਾਲਰਿਝਾਝਰਢੋਲਮ੍ਰਿਦੰਗਾ॥
(ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ) ਝਾਲਰ, ਝਾਂਝਰ, ਢੋਲ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ,
झालरि झाझर ढोल म्रिदंगा ॥
ਪਟਹਨਗਾਰੇਮੁਰਜਮੁਚੰਗਾ॥
ਪੱਟੇ, ਨਗਾਰੇ, ਮੁਰਜ, ਮੁਚੰਗ,
पटह नगारे मुरज मुचंगा ॥
ਡਵਰੂਗੁਡਗੁਡੀਕਹੂੰਉਪੰਗਾ॥
ਡੌਰੂ, ਗੁਡਗੁਡੀ, ਉਪੰਗ,
डवरू गुडगुडी कहूं उपंगा ॥
ਨਾਇਨਫੀਰੀਬਜਤਸੁਰੰਗਾ॥੧੨੮॥
ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਨਫ਼ੀਰੀ, ਸੁਰੰਗ (ਸੁਰਤਾਲ) ਆਦਿ ਵਜ ਰਹੇ ਸਨ ॥੧੨੮॥
नाइ नफीरी बजत सुरंगा ॥१२८॥
ਮੁਰਲੀਕਹੂੰਬਾਸੁਰੀਬਾਜਤ॥
ਕਿਤੇ ਮੁਰਲੀ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਬੰਸਰੀ ਵਜ ਰਹੀ ਸੀ।
मुरली कहूं बासुरी बाजत ॥
ਕਹੂੰਉਪੰਗਮ੍ਰਿਦੰਗਬਰਾਜਤ॥
ਕਿਤੇ ਉਪੰਗ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਸ਼ੋਭ ਰਹੇ ਸਨ।
कहूं उपंग म्रिदंग बराजत ॥
ਦੁੰਦਭਿਢੋਲਕਹੂੰਸਹਨਾਈ॥
ਕਿਤੇ ਦੁੰਦਭੀ, ਢੋਲ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਨਾਈਆਂ
दुंदभि ढोल कहूं सहनाई ॥
ਬਾਜਤਭੇਲਖਿਪਰੀਲਰਾਈ॥੧੨੯॥
ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਛਿੜਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵਜਣ ਲਗ ਗਈਆਂ ਸਨ ॥੧੨੯॥
बाजत भे लखि परी लराई ॥१२९॥
ਮੁਰਜਮੁਚੰਗਬਜੈਤੁਰਹੀਰਨ॥
ਮੁਰਜ, ਮੁਚੰਗ ਅਤੇ ਤੁਰਹੀ ਰਣ ਵਿਚ ਵਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
मुरज मुचंग बजै तुरही रन ॥
ਭੇਰਨਕੇਭਭਕਾਰਕਰਤਗਨ॥
ਕਿਤੇ ਭੇਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਭਭਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
भेरन के भभकार करत गन ॥
ਹਾਥੀਘੋਰਨਕੇਦੁੰਦਭਿਰਨ॥
ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ (ਉਤੇ ਲਦੇ ਹੋਏ) ਨਗਾਰੇ
हाथी घोरन के दुंदभि रन ॥
ਉਸਟਨਕੇਬਾਜੇਰਨਮੂਰਧਨ॥੧੩੦॥
ਅਤੇ ਊਠਾਂ ਉਤੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਵਾਜੇ ਰਣ ਵਿਚ ਅਗੇ ਹੋ ਕੇ ਵਜ ਰਹੇ ਸਨ ॥੧੩੦॥
उसटन के बाजे रन मूरधन ॥१३०॥
ਕੇਤਿਕਸੁਭਟਸਰਨਕੇਮਾਰੇ॥
ਕਿਤਨੇ ਹੀ ਸੂਰਮੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਸ਼ਰਨ ਵਿਚ ਆ ਪਏ ਸਨ।
केतिक सुभट सरन के मारे ॥
ਗਿਰਤਭਏਰਨਡੀਲਡਿਲਾਰੇ॥
(ਕਈ) ਵਡਿਆਂ ਆਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਣ ਵਿਚ ਡਿਗੇ ਪਏ ਸਨ।
गिरत भए रन डील डिलारे ॥
ਜਦਪਿਪ੍ਰਾਨਸਮੁਹਹ੍ਵੈਦਏ॥
ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦਿੰਦੇ ਸਨ,
जदपि प्रान समुह ह्वै दए ॥
ਕਰਤੇਤਜਤਕ੍ਰਿਪਾਨਨਭਏ॥੧੩੧॥
ਪਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕ੍ਰਿਪਾਨਾਂ ਛਡ ਰਹੇ ਸਨ ॥੧੩੧॥
कर ते तजत क्रिपानन भए ॥१३१॥
ਚਲਤਭਈਸਰਿਤਾਸ੍ਰੋਨਤਤਹ॥
ਜਿਥੇ ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਦੈਂਤਾਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ,
चलत भई सरिता स्रोनत तह ॥
ਜੁਧਭਯੋਕਾਲੀਅਸੁਰਨਜਹ॥
ਉਥੇ ਲਹੂ ਦੀ ਨਦੀ ਵਗ ਰਹੀ ਸੀ।
जुध भयो काली असुरन जह ॥
ਸੀਸਕੇਸਜਹਭਏਸਿਵਾਰਾ॥
ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਿਰ ਦੇ ਕੇਸ ਕਾਈ ਵਰਗੇ ਲਗ ਰਹੇ ਸਨ
सीस केस जह भए सिवारा ॥
ਸ੍ਰੋਨਪ੍ਰਵਾਹਬਹਤਹਹਰਾਰਾ॥੧੩੨॥
ਅਤੇ ਲਹੂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ॥੧੩੨॥
स्रोन प्रवाह बहत हहरारा ॥१३२॥
ਬਾਜਬ੍ਰਿਛਜਹਬਹੇਅਨੇਕੈ॥
ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਘੋੜੇ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਵਾਂਗ ਰੁੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ।
बाज ब्रिछ जह बहे अनेकै ॥
ਬਿਨਬ੍ਰਿਣਬੀਰਰਹਾਨਹਿਏਕੈ॥
ਕੋਈ ਵੀ ਸੂਰਮਾ ਘਾਇਲ ਹੋਏ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ ਸੀ।
बिन ब्रिण बीर रहा नहि एकै ॥
ਸ੍ਰੋਨਭਰੇਪਟਅਧਿਕਸੁਹਾਏ॥
ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿਜੇ ਹੋਏ ਬਸਤ੍ਰ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਭ ਰਹੇ ਸਨ।
स्रोन भरे पट अधिक सुहाए ॥
ਚਾਚਰਿਖੇਲਿਮਨੌਘਰਆਏ॥੧੩੩॥
(ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਸੀ) ਮਾਨੋ ਹੋਲੀ ਖੇਡ ਕੇ ਘਰ ਪਰਤੇ ਹੋਣ ॥੧੩੩॥
चाचरि खेलि मनौ घर आए ॥१३३॥
ਸੂਰਨਕੇਜਹਮੂੰਡਪਖਾਨਾ॥
ਉਥੇ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿਰ
सूरन के जह मूंड पखाना ॥
ਸੋਭਿਤਰੰਗਭੂਮਮਹਿਨਾਨਾ॥
ਪੱਥਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸਨ।
सोभित रंग भूम महि नाना ॥
ਬਹੇਜਾਤਜਹਬ੍ਰਿਛਤੁਰੰਗਾ॥
ਉਥੇ ਬ੍ਰਿਛ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਰੁੜ੍ਹਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ
बहे जात जह ब्रिछ तुरंगा ॥
ਬਡੇਸੈਲਸੇਲਸਤਮਤੰਗਾ॥੧੩੪॥
ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਵਡਿਆਂ ਪਰਬਤਾਂ ਵਰਗੇ ਸ਼ੁਭਾਇਮਾਨ ਸਨ ॥੧੩੪॥
बडे सैल से लसत मतंगा ॥१३४॥
ਮਛਰੀਤਨਕਿਅੰਗੁਰਿਯੈਸੋਹੈ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਮਛਲੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਸਨ
मछरी तनकि अंगुरियै सोहै ॥
ਭੁਜਾਭੁਜੰਗਨਸੀਮਨਮੋਹੈ॥
ਅਤੇ ਬਾਂਹਵਾਂ ਸੱਪਾਂ ਜਿਹੀਆਂ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
भुजा भुजंगन सी मन मोहै ॥
ਕਹੂੰਗ੍ਰਾਹਸੇਖੜਗਝਮਕਹਿ॥
ਕਿਤੇ ਖੜਗ ਮਗਰ ਮੱਛਾਂ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।
कहूं ग्राह से खड़ग झमकहि ॥
ਭਕਭਕਕਰਕਹੂੰਘਾਇਭਭਕਹਿ॥੧੩੫॥
ਕਿਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਵਿਚ ਭਕ ਭਕ ਕਰਦਾ (ਲਹੂ) ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ॥੧੩੫॥
भक भक कर कहूं घाइ भभकहि ॥१३५॥
ਭੁਜੰਗਛੰਦ॥
ਭੁਜੰਗ ਛੰਦ:
भुजंग छंद ॥
ਜਹਾਬੀਰਬੈਰੀਬਡੇਘੇਰਿਮਾਰੇ॥
ਜਿਥੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਵੈਰੀ ਯੋਧੇ ਘੇਰ ਕੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ,
जहा बीर बैरी बडे घेरि मारे ॥
ਤਹਾਭੂਤਔਪ੍ਰੇਤਨਾਚੇਮਤਵਾਰੇ॥
ਉਥੇ ਭੂਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਮਤਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਨਚ ਰਹੇ ਸਨ।
तहा भूत औ प्रेत नाचे मतवारे ॥
ਕਹੂੰਡਾਕਨੀਝਾਕਨੀਹਾਕਮਾਰੈ॥
ਕਿਤੇ ਡਾਕਣੀਆਂ, ਗਿੱਧਾਂ ('ਝਾਕਨੀ') ਚੀਖਾਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ,
कहूं डाकनी झाकनी हाक मारै ॥
ਉਠੈਨਾਦਭਾਰੇਛੁਟੇਚੀਤਕਾਰੈ॥੧੩੬॥
(ਕਿਤੇ) ਉੱਚੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਭਾਰੇ ਨਾਦ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ (ਕਿਤੇ) ਚੀਕ-ਚਹਾੜਾ ਮਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ॥੧੩੬॥
उठै नाद भारे छुटे चीतकारै ॥१३६॥
ਕਹੂੰਅੰਗੁਲੈਤ੍ਰਾਣਕਾਟਾਬਿਰਾਜੈ॥
ਕਿਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਦਸਤਾਨੇ ਕਟੇ ਪਏ ਸਨ
कहूं अंगुलै त्राण काटा बिराजै ॥
ਕਹੂੰਅੰਗੁਲਾਕਾਟਿਕੇਰਤਨਰਾਜੈ॥
ਅਤੇ ਕਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਰਤਨ ਸ਼ੋਭ ਰਹੇ ਸਨ।
कहूं अंगुला काटि के रतन राजै ॥
ਕਹੂੰਟੀਕਟਾਕੇਕਟੈਟੋਪਸੋਹੈ॥
ਕਿਤੇ ਕਟੇ ਹੋਏ ਟੋਪਾਂ ਨਾਲ (ਮੱਥੇ ਉਤੇ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਹੇ ਦੇ) ਟਿੱਕੇ ਟੰਗੇ ਪਏ ਸਨ।
कहूं टीक टाके कटै टोप सोहै ॥