ਤੋਟਕਛੰਦ॥
ਤੋਟਕ ਛੰਦ:
TOTAK STANZA
तोटक छंद ॥
ਤੋਟਕ ਛੰਦ ॥
ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਅਰਥ ਵੇਖੋ
ਤ੍ਰਿਪੁਰੈਇਕਦੈਤਬਢਿਯੋਤ੍ਰਿਪੁਰੰ॥
ਤਿਪੁਰ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਦੈਂਤ (ਮਧੁ ਦੈਂਤ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈਆਂ) ਤਿੰਨ ਪੁਰੀਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰ ਪਕੜ ਗਿਆ।
त्रिपुरै इक दैत बढियो त्रिपुरं ॥
ਜਿਹਤੇਜਤਪੈਰਵਿਜਿਉਤ੍ਰਿਪੁਰੰ॥
ਉਸ ਦਾ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤੇਜ ਤਿੰਨਾਂ ਪੁਰੀਆਂ ਵਿਚ ਤਪਦਾ ਸੀ।
In Trupura State lived a three-eyed demons, whose glory was equal to the glory of the Sun, which spread over the three worlds.
जिह तेज तपै रवि जिउ त्रिपुरं ॥
ਬਰਦਾਇਮਹਾਸੁਰਐਸਭਯੋ॥
ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ (ਉਹ) ਮਹਾ ਦੈਂਤ ਅਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ
बरदाइ महासुर ऐस भयो ॥
ਜਿਨਿਲੋਕਚਤੁਰਦਸਜੀਤਲਯੋ੯॥॥
ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿਤ ਲਿਆ ॥੯॥
After receiving the boon, that demons become so powerful that he conquered all the fourteen regions of the universe.9.
जिनि लोक चतुरदस जीत लयो ॥९॥
ਜੋਊਏਕਹੀਬਾਣਹਣੇਤ੍ਰਿਪੁਰੰ॥
(ਉਸ ਦੈਂਤ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ ਕਿ) ਜੋ ਇਕੋ ਤੀਰ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰਖਦਾ ਹੋਵੇਗਾ,
जोऊ एक ही बाण हणे त्रिपुरं ॥
ਸੋਊਨਾਸਕਰੈਤਿਹਦੈਤਦੁਰੰ॥
ਉਹੀ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਦੈਂਤ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰੇਗਾ।
(That demon had this boon) that anyone who had the power to kill him with one arrow, he only could kill that terrible demon.
सोऊ नास करै तिह दैत दुरं ॥
ਅਸਕੋਪ੍ਰਗਟਿਯੋਕਬਿਤਾਹਿਗਨੈ॥
ਅਜਿਹਾ ਕੌਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਕਵੀ ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ
अस को प्रगटियो कबि ताहि गनै ॥
ਇਕਬਾਣਹੀਸੋਪੁਰਤੀਨਹਨੈ੧੦॥॥
ਜਿਸ ਨੇ ਇਕ ਹੀ ਬਾਣ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋ ਪੁਰੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ ॥੧੦॥
The poet now wants to describe that mighty warrior who could kill that three-eyed demon with one arrow.10.
इक बाण ही सो पुर तीन हनै ॥१०॥
ਸਿਵਧਾਇਚਲਿਯੋਤਿਹਮਾਰਨਕੋ॥
ਸ਼ਿਵ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ
सिव धाइ चलियो तिह मारन को ॥
ਜਗਕੇਸਬਜੀਵਉਧਾਰਨਕੋ॥
ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਚਲ ਪਿਆ।
For the protection of the beings of the world and the killing of that demon, the god Shiva moved forward.
जग के सब जीव उधारन को ॥
ਕਰਿਕੋਪਿਤਜਿਯੋਸਿਤਸੁਧਸਰੰ॥
(ਉਸ ਨੇ) ਕ੍ਰੋਧ ਕਰ ਕੇ (ਇਕ) ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾ ਤੀਰ ਛਡਿਆ
करि कोपि तजियो सित सुध सरं ॥
ਇਕਬਾਰਹੀਨਾਸਕੀਯੋਤ੍ਰਿਪੁਰੰ੧੧॥॥
ਅਤੇ ਇਕੋ ਵਾਰ ਤਿੰਨਾਂ ਪੁਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ॥੧੧॥
In great fury, shot one arrow and only with arrow, he destroyed that demon of Tripura, named Tripura.11.
इक बार ही नास कीयो त्रिपुरं ॥११॥
ਲਖਿਕਉਤੁਕਸਾਧਸਬੈਹਰਖੇ॥
(ਇਸ) ਕੌਤਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧ (ਦੇਵਤੇ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ
लखि कउतुक साध सबै हरखे ॥
ਸੁਮਨੰਬਰਖਾਨਭਤੇਬਰਖੇ॥
ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫੁਲਾਂ ਦੀ ਬਰਖਾ ਹੋਣ ਲਗੀ।
Seeing this performance all the saints were pleased and gods showered flowers form heaven.
सुमनं बरखा नभ ते बरखे ॥
ਧੁਨਿਪੂਰਰਹੀਜਯਸਦਹੂਅੰ॥
ਜੈ-ਜੈ-ਕਾਰ ਦੀ ਧੁਨੀ ਗੂੰਜਣ ਲਗ ਗਈ,
धुनि पूर रही जय सद हूअं ॥
ਗਿਰਿਹੇਮਹਲਾਚਲਕੰਪਭੂਅੰ੧੨॥॥
ਹਿਮਾਲੇ ਪਰਬਤ ਵਿਚ ਹਲਚਲ ਮਚ ਗਈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਕੰਬਣ ਲਗ ਗਈ ॥੧੨॥
The sound of “hail, hail” resound, there was consternation on Himalaya mountain and the earth tembled.12.
गिरि हेम हलाचल कंप भूअं ॥१२॥
ਦਿਨਕੇਤਕਬੀਤਗਏਜਬਹੀ॥
ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ
दिन केतक बीत गए जब ही ॥
ਅਸੁਰੰਧਕਬੀਰਬੀਯੋਤਬਹੀ॥
ਤਦੋਂ ਅੰਧਕ ਨਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵੀਰ (ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ)।
After a long time, another demons named Andhakasura came on the scene
असुरंधक बीर बीयो तब ही ॥
ਤਬਬੈਲਿਚੜਿਯੋਗਹਿਸੂਲਸਿਵੰ॥
ਤਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਫੜ ਕੇ ਬਲਦ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹ ਚਲਿਆ।
तब बैलि चड़ियो गहि सूल सिवं ॥
ਸੁਰਚਉਕਿਚਲੇਹਰਿਕੋਪਕਿਵੰ੧੩॥॥
ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਚੌਂਕ ਗਏ ॥੧੩॥
Mounting his bull and holding his trident, Shiva moved forward (to chastise him). Seeing his terrible form, the gods were also startled.13.
सुर चउकि चले हरि कोप किवं ॥१३॥
ਗਣਗੰਧ੍ਰਬਜਛਸਬੈਉਰਗੰ॥
ਸਾਰਿਆਂ ਗਣਾਂ, ਗੰਧਰਬਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਸੱਪਾਂ
गण गंध्रब जछ सबै उरगं ॥
ਬਰਦਾਨਦਯੋਸਿਵਕੋਦੁਰਗੰ॥
ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ
Shiva marched forward alongwith Ganas, Gandharavas, Yakshas and Nagas and Durga also granted boon to him.
बरदान दयो सिव को दुरगं ॥
ਹਨਿਹੋਨਿਰਖੰਤਮੁਰਾਰਿਸੁਰੰ॥
(ਕਿ) ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ (ਵੇਖਦਿਆਂ ਸ਼ਿਵ) ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ (ਅੰਧਕ) ਨੂੰ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ) ਮਾਰਨਗੇ
हनिहो निरखंत मुरारि सुरं ॥
ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰਿਹਨਿਯੋਜਿਮਕੈਤ੍ਰਿਪੁਰੰ੧੪॥॥
ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰ (ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ) ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੈਂਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ ॥੧੪॥
The gods began to see that Shiva would kill Andhakasura in the same way as he had killed the demon Tripura.14.
त्रिपुरारि हनियो जिम कै त्रिपुरं ॥१४॥
ਉਹਓਰਿਚੜੇਦਲਲੈਦੁਜਨੰ॥
ਉਧਰੋਂ ਵੈਰੀ (ਅੰਧਕ) ਸੈਨਾ-ਦਲ ਲੈ ਕੇ ਚੜ੍ਹਿਆ
उह ओरि चड़े दल लै दुजनं ॥
ਇਹਓਰਰਿਸ੍ਰਯੋਗਹਿਸੂਲਸਿਵੰ॥
ਅਤੇ ਇਧਰੋਂ (ਹੱਥ ਵਿਚ) ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਪਕੜ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕੀਤਾ।
Form the other side that demons of vicious intellect started. From this side in great fury and holding the trident in his hand, Shiva moved.
इह ओर रिस्रयो गहि सूल सिवं ॥
ਰਣਰੰਗਰੰਗੇਰਣਧੀਰਰਣੰ॥
(ਉਹ) ਦੋਵੇਂ ਰਣਧੀਰ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਯੁੱਧ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।
रण रंग रंगे रणधीर रणं ॥
ਜਨਸੋਭਤਪਾਵਕਜੁਆਲਬਣੰ੧੫॥॥
(ਇੰਜ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ) ਮਾਨੋ ਬਨ ਵਿਚ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਬਲਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲਾਟਾਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਣ ॥੧੫॥
Intoxicated with war-tactics, the mighty warriors presented the scene like the blazing flames of fire in the forst.15.
जन सोभत पावक जुआल बणं ॥१५॥
ਦਨੁਦੇਵਦੋਊਰਣਰੰਗਰਚੇ॥
ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਂਤ ਦੋਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਰੁਝ ਗਏ।
दनु देव दोऊ रण रंग रचे ॥
ਗਹਿਸਸਤ੍ਰਸਬੈਰਸਰੁਦ੍ਰਮਚੇ॥
ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਫੜ ਕੇ ਸਾਰੇ ਯੁੱਧ ਕਰਮ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਗਏ।
Both the demons and gods became absorbed in the war and bedecking themselves with weapons all the warriors enjoyed the relish of anger.
गहि ससत्र सबै रस रुद्र मचे ॥
ਸਰਛਾਡਤਬੀਰਦੋਊਹਰਖੈ॥
ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਯੋਧੇ ਹਰਖ ਨਾਲ ਬਾਣ ਛਡਦੇ ਸਨ
सर छाडत बीर दोऊ हरखै ॥
ਜਨੁਅੰਤਿਪ੍ਰਲੈਘਨਸੈਬਰਖੈ੧੬॥॥
ਮਾਨੋ ਪਰਲੋ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਬਦਲ ਬਰਖਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ ॥੧੬॥
The warriors of both the sides enjoyed the shooting of arrows and the arrows are being showered like the raining of clouds on the doomsday.16.
जनु अंति प्रलै घन सै बरखै ॥१६॥
GURBANI.WORLD