ਚੌਪਈ॥
ਚੌਪਈ:
चौपई ॥
ਚੌਪਈ ॥
ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਅਰਥ ਵੇਖੋ
ਸੁਕ੍ਰਾਚਾਰਜਦਾਨ੍ਵਨਕੋਗੁਰ॥
ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰੀਆ ਦੈਂਤਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਸੀ।
सुक्राचारज दान्वन को गुर ॥
ਸੁਕ੍ਰਾਵਤੀਬਸਤਜਾਕੋਪੁਰ॥
ਉਸ ਦੇ (ਨਾਂ ਤੇ) ਸੁਕ੍ਰਾਵਤੀ ਨਗਰ ਵਸਦਾ ਸੀ।
सुक्रावती बसत जा को पुर ॥
ਮਾਰਿਦੇਵਜਾਕੌਰਨਜਾਵੈ॥
ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰ ਜਾਂਦੇ,
मारि देव जा कौ रन जावै ॥
ਪੜਿਸੰਜੀਵਨਿਤਾਹਿਜਿਯਾਵੈ੧॥॥
(ਤਾਂ ਉਹ) ਸੰਜੀਵਨੀ (ਵਿਦਿਆ) ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਵਾ ਦਿੰਦਾ ॥੧॥
पड़ि संजीवनि ताहि जियावै ॥१॥
ਦੇਵਜਾਨਿਇਕਸੁਤਾਤਵਨਕੀ॥
ਦੇਵਯਾਨੀ ਨਾਂ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ,
देवजानि इक सुता तवन की ॥
ਅਪ੍ਰਮਾਨਛਬਿਹੁਤੀਜਵਨਕੀ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਅਸੀਮ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸੀ।
अप्रमान छबि हुती जवन की ॥
ਕਚਨਾਮਾਦੇਵਨਕੋਦਿਜਬਰ॥
ਕਚ ਨਾਂ ਦਾ (ਇਕ) ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਰੋਹਿਤ ਸੀ।
कच नामा देवन को दिजबर ॥
ਆਵਤਭਯੋਸੁਕ੍ਰਕੇਤਬਘਰ੨॥॥
ਤਦ ਉਹ (ਇਕ ਵਾਰ) ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਘਰ ਆਇਆ ॥੨॥
आवत भयो सुक्र के तब घर ॥२॥
ਦੇਵਜਾਨਿਸੰਗਿਕਿਯਾਅਧਿਕਹਿਤ॥
ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹਿਤ ਕੀਤਾ
देवजानि संगि किया अधिक हित ॥
ਹਰਿਲੀਨੋਜ੍ਯੋਂਤ੍ਯੋਂਤ੍ਰਿਯਕੋਚਿਤ॥
ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਚਿਤ ਹਰ ਲਿਆ।
हरि लीनो ज्यों त्यों त्रिय को चित ॥
ਮੰਤ੍ਰਹਿਲੇਨਸੰਜੀਵਨਕਾਜਾ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਛਲ ਪੂਰਵਕ
मंत्रहि लेन संजीवन काजा ॥
ਇਹਛਲਪਠਿਯੋਦੇਵਤਨਰਾਜਾ੩॥॥
ਸੰਜੀਵਨੀ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿਖਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ ॥੩॥
इह छल पठियो देवतन राजा ॥३॥
ਦੈਤਭੇਦਪਾਵਤਜਬਭਏ॥
ਜਦੋਂ (ਇਸ) ਭੇਦ ਦਾ ਪਤਾ ਦੈਂਤਾਂ ਨੂੰ ਲਗ ਗਿਆ,
दैत भेद पावत जब भए ॥
ਤਾਕੋਡਾਰਿਨਦੀਹਨਿਗਏ॥
ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਨਦੀ ਵਿਚ ਸੁਟ ਗਏ।
ता को डारि नदी हनि गए ॥
ਬਿਲਮਲਗੀਵਹਧਾਮਨਆਯੋ॥
(ਜਦ) ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਘਰ ਨਾ ਪਰਤਿਆ
बिलम लगी वह धाम न आयो ॥
ਦੇਵਜਾਨਿਅਤਿਹੀਦੁਖਪਾਯੋ੪॥॥
ਤਾਂ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ॥੪॥
देवजानि अति ही दुख पायो ॥४॥
ਭਾਖਿਪਿਤਾਤਨਬਹੁਰਿਜਿਯਾਯੋ॥
ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜਿਵਾਇਆ।
भाखि पिता तन बहुरि जियायो ॥
ਦੈਤਨਦੇਖਅਧਿਕਦੁਖਪਾਯੋ॥
ਦੈਂਤ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ।
दैतन देख अधिक दुख पायो ॥
ਨਿਤਿਪ੍ਰਤਿਮਾਰਿਤਾਹਿਉਠਿਜਾਵੈ॥
(ਉਹ) ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਮਾਰ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ।
नितिप्रति मारि ताहि उठि जावै ॥
ਪੁਨਿਪੁਨਿਤਾਕੌਸੁਕ੍ਰਜਿਯਾਵੈ੫॥॥
ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰੀਆ ਜਿਵਾ ਦਿੰਦਾ ॥੫॥
पुनि पुनि ता कौ सुक्र जियावै ॥५॥
ਤਬਤਿਹਮਾਰਿਮਦ੍ਰਯਮਹਿਡਾਰਿਯੋ॥
ਤਦ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ) ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ
तब तिह मारि मद्रय महि डारियो ॥
ਬਚਤਭੂੰਜਿਨਿਜੁਗੁਰਹਿਖਵਾਰਿਯੋ॥
ਅਤੇ ਜੋ ਬਚ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਭੁੰਨ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਖਵਾ ਦਿੱਤਾ।
बचत भूंजि निजु गुरहि खवारियो ॥
ਦੇਵਜਾਨਿਜਬਤਾਹਿਨਲਹਾ॥
ਜਦ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ,
देवजानि जब ताहि न लहा ॥
ਅਧਿਕਦੁਖਿਤਹ੍ਵੈਪਿਤਪ੍ਰਤਿਕਹਾ੬॥॥
ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤਿ ਕਿਹਾ ॥੬॥
अधिक दुखित ह्वै पित प्रति कहा ॥६॥
ਅਬਲੌਕਚਜੁਧਾਮਨਹਿਆਯੋ॥
ਹੁਣ ਤਕ ਕਚ ਘਰ ਆਇਆ।
अब लौ कच जु धाम नहि आयो ॥
ਜਨਿਯਤਕਿਨਹੂੰਅਸੁਰਚਬਾਯੋ॥
ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਦੈਂਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ।
जनियत किनहूं असुर चबायो ॥
ਤਾਤੇਪਿਤੁਤਿਹਬਹੁਰਿਜਿਯਾਵੋ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਪਿਤਾ ਜੀ! ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜਿਵਾ ਦਿਓ
ता ते पितु तिह बहुरि जियावो ॥
ਹਮਰੇਮਨਕੋਸੋਕਮਿਟਾਵੋ੭॥॥
ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦਾ ਗ਼ਮ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਓ ॥੭॥
हमरे मन को सोक मिटावो ॥७॥
ਤਬਹੀਸੁਕ੍ਰਧ੍ਯਾਨਮਹਿਗਏ॥
ਤਦ ਹੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰੀਆ ਧਿਆਨ ਮਗਨ ਹੋਏ
तब ही सुक्र ध्यान महि गए ॥
ਤਿਹਨਿਜੁਪੇਟਬਿਲੋਕਤਭਏ॥
ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ।
तिह निजु पेट बिलोकत भए ॥
ਮੰਤ੍ਰਸਜੀਵਨਕੌਕਿਹਦੈਕਰਿ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਜੀਵਨੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਕੇ
मंत्र सजीवन कौ किह दै करि ॥
ਕਾਢਤਭਯੋਉਦਰਅਪਨੋਫਰਿ੮॥॥
ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਨੂੰ ਪਾੜ ਕੇ ਕਢਿਆ ॥੮॥
काढत भयो उदर अपनो फरि ॥८॥
ਕਾਢਤਤਾਹਿਸੁਕ੍ਰਮਰਿਗਯੋ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਕਢਦਿਆਂ ਹੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰੀਆ ਮਰ ਗਿਆ।
काढत ताहि सुक्र मरि गयो ॥
ਬਹੁਰਿਮੰਤ੍ਰਬਲਕਚਹਿਜਿਯਯੋ॥
ਕਚ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
बहुरि मंत्र बल कचहि जिययो ॥
ਸ੍ਰਾਪਦਯੋਮਦਾਕੋਤਿਹਤਹ॥
ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਤੋਂ ਸ਼ਰਾਬ ਨੂੰ ਸ੍ਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
स्राप दयो मदा को तिह तह ॥
ਤਾਤੇਪਿਯਤਨਯਾਕਹਕੋਊਕਹ੯॥॥
ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ (ਸ਼ਰਾਬ, ਮਦ) ਕਹਿ ਕੇ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ ॥੯॥
ता ते पियत न याकह कोऊ कह ॥९॥
ਦੇਵਿਜਾਨਪੁਨਿਐਸਬਿਚਾਰਾ॥
ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਫਿਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ
देविजान पुनि ऐस बिचारा ॥
ਯੌਕਚਤਨਤਜਿਲਾਜਉਚਾਰਾ॥
ਅਤੇ ਲਾਜ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕਚ ਪ੍ਰਤਿ ਕਿਹਾ,
यौ कच तन तजि लाज उचारा ॥
ਕਾਮਭੋਗਮੋਸੌਤੈਕਰੁਰੇ॥
ਅਰੇ! ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਾਮ-ਭੋਗ ਕਰ
काम भोग मो सौ तै करु रे ॥
ਹਮਰੇਮਦਨਤਾਪਕਹਹਰੁਰੇ੧੦॥॥
ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਕਾਮ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ॥੧੦॥
हमरे मदन ताप कह हरु रे ॥१०॥
ਤਿਨਰਤਿਕਰੀਨਤਾਤੇਸੰਗਾ॥
ਭਾਵੇਂ ਉਸ (ਦੇਵਯਾਨੀ) ਦੇ (ਸ਼ਰੀਰ ਵਿਚ) ਕਾਮ ਵਿਆਪਤ ਸੀ,
तिन रति करी न ता ते संगा ॥
ਬ੍ਯਾਪਿਰਹਿਯੋਤਿਹਜਦਿਪਅਨੰਗਾ॥
ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਨਾ ਕੀਤਾ।
ब्यापि रहियो तिह जदिप अनंगा ॥
ਦੇਵਜਾਨਿਤਬਅਧਿਕਰਿਸਾਈ॥
ਤਦ ਦੇਵਯਾਨੀ ਬਹੁਤ ਰੋਹ ਵਿਚ ਆ ਗਈ
देवजानि तब अधिक रिसाई ॥
ਮੋਹਿਨਭਜ੍ਯੋਯਾਹਿਦੁਖਦਾਈ੧੧॥॥
ਕਿ ਇਸ ਦੁਖਦਾਇਕ (ਕਚ) ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਾਮ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ॥੧੧॥
मोहि न भज्यो याहि दुखदाई ॥११॥
ਇਹਬਿਧਿਸ੍ਰਾਪਦੇਤਤਿਹਭਈ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
इह बिधि स्राप देत तिह भई ॥
ਕਥਾਚਉਪਈਸੁਮੈਬਨਈ॥
ਉਹ ਕਥਾ ਮੈਂ ਚੌਪਈ ਛੰਦ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੈ।
कथा चउपई सु मै बनई ॥
ਪਾਪੀਫੁਰੈਮੰਤ੍ਰਤਵਨਾਹੀ॥
ਹੇ ਪਾਪੀ! (ਤੈਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ) ਮੰਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਫੁਰੇਗਾ
पापी फुरै मंत्र तव नाही ॥
ਤੋਤੇਸੁਰਨਜਿਵਾਏਜਾਹੀ੧੨॥॥
ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਦੇਵਤੇ ਜਿਵਾਏ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਣਗੇ ॥੧੨॥
तो ते सुर न जिवाए जाही ॥१२॥
ਪ੍ਰਥਮਜਿਯਾਯੋਤਾਹਿਕਸਟਕਰਿ॥
ਪਹਿਲਾਂ (ਦੇਵਯਾਨੀ) ਕਸ਼ਟ ਸਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਵਾਉਂਦੀ ਰਹੀ।
प्रथम जियायो ताहि कसट करि ॥
ਰਮ੍ਯੋਨਸੋਸ੍ਰਾਪ੍ਰਯੋਤਬਰਿਸਿਭਰਿ॥
(ਜਦ) ਉਸ ਨੇ ਰਮਣ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
रम्यो न सो स्राप्रयो तब रिसि भरि ॥
ਪਿਤਾਭਏਇਹਭਾਤਿਸੁਨਾਯੋ॥
ਫਿਰ (ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ) ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਇਆ,
पिता भए इह भाति सुनायो ॥
ਦੇਵਰਾਜਇਹਕਚਹਿਪਠਾਯੋ੧੩॥॥
ਇਸ ਕਚ ਨੂੰ ਦੇਵਰਾਜ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ ॥੧੩॥
देवराज इह कचहि पठायो ॥१३॥
ਤਾਤਬਾਤਕਹੋਮੈਸੋਕਰੋ॥
ਹੇ ਪਿਤਾ ਜੀ! ਜੋ ਗੱਲ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਕਰੋ।
तात बात कहो मै सो करो ॥
ਮੰਤ੍ਰਸਜੀਵਨਇਹਨਨੁਸਰੋ॥
ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਜੀਵਨੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਾ ਬਣਾਓ।
मंत्र सजीवन इह ननुसरो ॥
ਜਬਇਹਸੀਖਿਮੰਤ੍ਰਕਹਜੈਹੈ॥
ਜਦ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿਖ ਕੇ ਜਾਏਗਾ
जब इह सीखि मंत्र कह जै है ॥
ਦੇਵਰਾਜਫਿਰਿਹਾਥਨਐਹੈ੧੪॥॥
ਤਾਂ ਦੇਵਰਾਜ (ਇੰਦਰ) ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ ॥੧੪॥
देवराज फिरि हाथ न ऐ है ॥१४॥
ਮੰਤ੍ਰਨਫੁਰੈਸ੍ਰਾਪਇਹਦੀਜੈ॥
ਇਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰਾਪ ਦਿਓ (ਕਿ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਸ ਨੂੰ) ਮੰਤ੍ਰ ਨਾ ਫੁਰੇ।
मंत्र न फुरै स्राप इह दीजै ॥
ਮੇਰੋਬਚਨਮਾਨਿਪਿਤੁਲੀਜੈ॥
ਹੇ ਪਿਤਾ ਜੀ! ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਵੋ।
मेरो बचन मानि पितु लीजै ॥
ਭੇਦਅਭੇਦਕਛੁਸੁਕ੍ਰਨਪਾਯੋ॥
ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰੀਆ ਭੇਦ ਅਭੇਦ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕਿਆ
भेद अभेद कछु सुक्र न पायो ॥
ਮੰਤ੍ਰਨਿਫਲਕੋਸ੍ਰਾਪੁਦਿਵਾਯੋ੧੫॥॥
ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਨਿਸਫਲ ਹੋਣ ਦਾ ਸ੍ਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ॥੧੫॥
मंत्र निफल को स्रापु दिवायो ॥१५॥
ਤਾਹਿਮਰੇਬਹੁਬਾਰਜਿਯਾਯੋ॥
ਉਸ (ਕਚ) ਨੂੰ ਮਰੇ ਹੋਇਆਂ (ਪਹਿਲਾਂ) ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਜੀਵਿਤ ਕਰਵਾਇਆ।
ताहि मरे बहु बार जियायो ॥
ਤਬਸ੍ਰਾਪ੍ਰਯੋਜਬਭੋਗਨਪਾਯੋ॥
ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਸ੍ਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
तब स्राप्रयो जब भोग न पायो ॥
ਤ੍ਰਿਯਚਰਿਤ੍ਰਗਤਿਕਿਨੂੰਨਪਾਈ॥
ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ।
त्रिय चरित्र गति किनूं न पाई ॥
ਜਿਨਿਬਿਧਨੈਇਹਨਾਰਿਬਨਾਈ੧੬॥॥
(ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਿਆ) ਜਿਸ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਇਸ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ॥੧੬॥
जिनि बिधनै इह नारि बनाई ॥१६॥
ਇਤਿਸ੍ਰੀਚਰਿਤ੍ਰਪਖ੍ਯਾਨੇਤ੍ਰਿਯਾਚਰਿਤ੍ਰੇਮੰਤ੍ਰੀਭੂਪਸੰਬਾਦੇਤੀਨਸੌਇਕੀਸਚਰਿਤ੍ਰਸਮਾਪਤਮਸਤੁਸੁਭਮਸਤੁ੩੨੧੬੦੫੯ਅਫਜੂੰ॥॥॥॥
ਇਥੇ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਤ੍ਰੀਆ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦ ਦੇ ੩੨੧ਵੇਂ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ, ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਹੈ ॥੩੨੧॥੬੦੫੯॥ ਚਲਦਾ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे तीन सौ इकीस चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥३२१॥६०५९॥अफजूं॥
GURBANI.WORLD