ਸਾਰਸੁਤੀਛੰਦ॥
ਸਾਰਸੁਤੀ ਛੰਦ
SARSWATI STANZA
सारसुती छंद ॥
ਸਾਰਸੁਤੀ ਛੰਦ ॥
ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਅਰਥ ਵੇਖੋ
ਦੇਸਦੇਸਨਕੀਕ੍ਰਿਆਸਿਖਵੰਤਹੈਂਦਿਜਏਕ॥
ਇਕ ਪਾਸੇ ਪੰਡਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ-ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ
On one side the Brahmins are teaching about the activities of various countries,
देस देसन की क्रिआ सिखवंत हैं दिज एक ॥
ਬਾਨਅਉਰਕਮਾਨਕੀਬਿਧਦੇਤਆਨਿਅਨੇਕ॥
ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਤੀਰ ਤੇ ਕਮਾਨ ਦੀ ਜੁਗਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
And on the other side the methods of archery are being reveled.
बान अउर कमान की बिध देत आनि अनेक ॥
ਭਾਤਭਾਤਨਸੋਂਪੜਾਵਤਬਾਰਨਾਰਿਸਿੰਗਾਰ॥
ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਾਲਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
Instructions are being given about various types of the embellishments of women.
भात भातन सों पड़ावत बार नारि सिंगार ॥
ਕੋਕਕਾਬਯਪੜੈਕਹੂੰਬਯਾਕਰਨਬੇਦਬਿਚਾਰ੧੯੫॥॥
ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਕੋਕ ਤੇ ਕਾਵਿ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਵਿਆਕਰਨ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ॥੧੯੫॥
The art of love, poetry, grammar and Vedic learning are being taught side by side.195.
कोक काबय पड़ै कहूं बयाकरन बेद बिचार ॥१९५॥
ਰਾਮਪਰਮਪਵਿਤ੍ਰਹੈਰਘੁਬੰਸਕੇਅਵਤਾਰ॥
ਰਾਮ ਰਘੂਬੰਸ ਦੇ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਤਾਰ ਹਨ।
The incarnation of Ram of the clan of Raghu is extremely pure.
राम परम पवित्र है रघुबंस के अवतार ॥
ਦੁਸਟਦੈਤਨਕੇਸੰਘਾਰਕਸੰਤਪ੍ਰਾਨਅਧਾਰ॥
ਦੁਸ਼ਟ ਦੈਂਤਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ।
He is the destroyer of tyrants and demons and is thus the support of the life-breath of the saints.
दुसट दैतन के संघारक संत प्रान अधार ॥
ਦੇਸਿਦੇਸਿਨਰੇਸਜੀਤਅਸੇਸਕੀਨਗੁਲਾਮ॥
ਦੇਸ਼ਾਂ-ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।
He has subordinate the king of various countries by conquering them,
देसि देसि नरेस जीत असेस कीन गुलाम ॥
ਜਤ੍ਰਤਤ੍ਰਧੁਜਾਬਧੀਜੈਪਤ੍ਰਕੀਸਭਧਾਮ੧੯੬॥॥
ਜਿੱਥੇ ਕਿਥੇ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਝੰਡੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ॥੧੯੬॥
And his banners of victory are fluttering here, there and everywhere.196.
जत्र तत्र धुजा बधी जै पत्र की सभ धाम ॥१९६॥
ਬਾਟਿਤੀਨਦਿਸਾਤਿਹੂੰਸੁਤਰਾਜਧਾਨੀਰਾਮ॥
(ਰਾਜੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ) ਤਿੰਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ
The king gave his three sons the kingdoms of three directions and gave Ram the kingdom of his capital Ayodhya,
बाटि तीन दिसा तिहूं सुत राजधानी राम ॥
ਬੋਲਰਾਜਬਿਸਿਸਟਕੀਨਬਿਚਾਰਕੇਤਕਜਾਮ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿੰਨੇ ਚਿਰ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ।
After discussing for a long time with Vasishtha,
बोल राज बिसिसट कीन बिचार केतक जाम ॥
ਸਾਜਰਾਘਵਰਾਜਕੇਘਟਪੂਰਿਰਾਖਸਿਏਕ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜ-ਤਿਲਕ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਇਕ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਭਰ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
There lived a demoness in the house of Dasrath in disguise,
साज राघव राज के घट पूरि राखसि एक ॥
ਆਂਬ੍ਰਮਉਲਨਦੀਸੁਉਦਕੰਅਉਰਪੁਹਪਅਨੇਕ੧੯੭॥॥
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਬ ਦਾ ਬੂਰ (ਮਉਲ) ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਜਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਫੁੱਲ ਆਦਿਕ ਸਨ ॥੧੯੭॥
Who had asked for all this activity the fructifying mango dust, pure water of the stream and many flowers.197.
आंब्र मउलन दीसु उदकं अउर पुहप अनेक ॥१९७॥
ਥਾਰਚਾਰਅਪਾਰਕੁੰਕਮਚੰਦਨਾਦਿਅਨੰਤ॥
ਚਾਰ ਥਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਭਰ ਕੇ
Four adorned slavers containing saffron, sandalwood etc.,
थार चार अपार कुंकम चंदनादि अनंत ॥
ਰਾਜਸਾਜਧਰੇਸਭੈਤਹਆਨਆਨਦੁਰੰਤ॥
ਰਾਜ ਤਿਲਕ ਦੀ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਨਾਲ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
Were kept with the king for the fulfillment of this function.
राज साज धरे सभै तह आन आन दुरंत ॥
ਮੰਥਰਾਇਕਗਾਧ੍ਰਬੀਬ੍ਰਹਮਾਪਠੀਤਿਹਕਾਲ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੰਥਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇਕ ਗੰਧਰਬਨੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ।
At the same time Brahma sent a Gandharva woman named Manthra to the place,
मंथरा इक गाध्रबी ब्रहमा पठी तिह काल ॥
ਬਾਜਸਾਜਸਣੈਚੜੀਸਭਸੁਭ੍ਰਧਉਲਉਤਾਲ੧੯੮॥॥
(ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ) ਸਾਮਾਨ ਸਮੇਤ ਵਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਜਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ (ਮੰਥਰਾ) ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਮਹੱਲ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ॥੧੯੮॥
Who embellished with all kinds of arts and wearing white garments started very quickly.198.
बाज साज सणै चड़ी सभ सुभ्र धउल उताल ॥१९८॥
ਬੇਣਬੀਣਮ੍ਰਦੰਗਬਾਦਸੁਣੇਰਹੀਚਕਬਾਲ॥
ਬੰਸਰੀ ਬੀਣਾ ਤੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਆਦਿਕ ਵਾਜੇ ਵੱਜਦੇ ਸੁਣ ਕੇ (ਉਹ) ਇਸਤਰੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ।
She was surprised to listen to the sound of lyre, drum and other musical instruments,
बेण बीण म्रदंग बाद सुणे रही चक बाल ॥
ਰਾਮਰਾਜਉਠੀਜਯਤਧੁਨਿਭੂਮਿਭੂਰਬਿਸਾਲ॥
(ਇੰਨੇ ਨੂੰ) ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰਾਮ ਰਾਜ ਦੀ ਜੈ ਦੀ ਧੁਨ ਉੱਠੀ
And also saw on that wide plain the sound hailing the victory of ram Rajya was being heard.
रामराज उठी जयत धुनि भूमि भूर बिसाल ॥
ਜਾਤਹੀਸੰਗਿਕੇਕਈਇਹਭਾਤਿਬੋਲੀਬਾਤਿ॥
(ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰ) ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੀ ਕੈਕਈ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Going near Kaikeyi she addressed her in this way :
जात ही संगि केकई इह भाति बोली बाति ॥
ਹਾਥਬਾਤਛੁਟੀਚਲੀਬਰਮਾਗਹੈਂਕਿਹਰਾਤਿ੧੯੯॥॥
(ਹੁਣ) ਗੱਲ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਚੱਲੀ ਹੈ, (ਤੂੰ ਸੁਆਮੀ ਪਾਸੋਂ ਉਹ) ਵਰ ਕਿਹੜੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੰਗੇਂਗੀ? ॥੧੯੯॥
“When the opportunity will go out of hand, then for whom you will ask for the boons?”199.
हाथ बात छुटी चली बर माग हैं किह राति ॥१९९॥
ਕੇਕਈਇਮਜਉਸੁਨੀਭਈਦੁਖਤਾਸਰਬੰਗ॥
ਕੈਕਈ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ।
When Kaikeye heard all the account, she was completely full of anguish,
केकई इम जउ सुनी भई दुखता सरबंग ॥
ਝੂਮਭੂਮਗਿਰੀਮ੍ਰਿਗੀਜਿਮਲਾਗਬਣਸੁਰੰਗ॥
ਗਸ਼ ਖਾ ਕੇ (ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿੱਗ ਪਈ) ਜਿਵੇਂ ਸੁੰਦਰ ਹਿਰਨੀ ਤੀਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ।
And fell down unconscious on the earth like the doe pierced by an arrow.
झूम भूम गिरी म्रिगी जिम लाग बण सुरंग ॥
ਜਾਤਹੀਅਵਧੇਸਕਉਇਹਭਾਤਿਬੋਲੀਬੈਨ॥
(ਜਦੋਂ ਸੁਰਤ ਪਰਤੀ ਤਾਂ) ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੀ ਰਾਜੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ ਲੱਗੀ-ਹੇ ਰਾਜਨ!
Going in the presence of king of Oudh, she said this :
जात ही अवधेस कउ इह भाति बोली बैन ॥
ਦੀਜੀਏਬਰਭੂਪਮੋਕਉਜੋਕਹੇਦੁਇਦੈਨ੨੦੦॥॥
ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਓ (ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ) ਦੇਣ ਲਈ ਦੋ ਵਰ ਕਹੇ ਹੋਏ ਹਨ ॥੨੦੦॥
“O king! You had promised to grant me two boons, grant them to me just now.200.
दीजीए बर भूप मो कउ जो कहे दुइ दैन ॥२००॥
ਰਾਮਕੋਬਨਦੀਜੀਐਮਮਪੂਤਕਉਨਿਜਰਾਜ॥
ਰਾਮ ਨੂੰ ਬਨਵਾਸ ਦਿਓ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ (ਭਰਤ) ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਦਿਓ।
“Give exile to Ram and your kingdom, wealth, whisk an canopy-everything.
राम को बन दीजीऐ मम पूत कउ निज राज ॥
ਰਾਜਸਾਜਸੁਸੰਪਦਾਦੋਊਚਉਰਛਤ੍ਰਸਮਾਜ॥
ਰਾਜ ਦਾ ਸਾਮਾਨ, ਸੰਪੱਤੀ ਦੇਵੋ ਚੌਰ ਤੇ ਛਤਰ
Give him ( Bharat) the kingdom, wealth, whisk and canopy-everything
राज साज सु संपदा दोऊ चउर छत्र समाज ॥
ਦੇਸਅਉਰਿਬਿਦੇਸਕੀਠਕੁਰਾਇਦੈਸਭਮੋਹਿ॥
ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦਿਓ।
“When you will grant me the ruling power over the inland and foreign countries,
देस अउरि बिदेस की ठकुराइ दै सभ मोहि ॥
ਸਤਸੀਲਸਤੀਜਤਬ੍ਰਤਤਉਪਛਾਨੋਤੋਹਿ੨੦੧॥॥
ਤਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਤ, ਸ਼ੀਲ, ਜਤ ਤੇ ਬ੍ਰਤ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਪਛਾਣਾਂਗੀ ॥੨੦੧॥
“Then I shall consider you the observer of truthfulness and recognizer of righteousness.”201.
सत सील सती जत ब्रत तउ पछानो तोहि ॥२०१॥
ਪਾਪਨੀਬਨਰਾਮਕੋਪੈਹੈਂਕਹਾਜਸਕਾਢ॥
(ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ-) ਹੇ ਪਾਪਣੇ! ਬਨ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਕੀ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗੀ?
The king replied, “O sinful woman! What approbation you will gain by sending Ram to the forest?
पापनी बन राम को पै हैं कहा जस काढ ॥
ਭਸਮਆਨਨਤੇਗਈਕਹਿਕੈਸਕੇਅਸਿਬਾਢ॥
ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸੁਆਹ ਪੈ ਗਈ, ਇਹ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਕਾਟ ਵਰਗੀ ਗੱਲ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ?
“By such surpassing utterance of yours the ash of magnificence on my forehead has flown down with the upcoming perspiration.”
भसम आनन ते गई कहि कै सके असि बाढ ॥
ਕੋਪਭੂਪਕੁਅੰਡਲੈਤੁਹਿਕਾਟੀਐਇਹਕਾਲ॥
ਫਿਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ (ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ)-ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਤੈਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇਵਾਂ,
The king taking his bow in his hand said this angrily, “I would have chopped and thrown you just now,
कोप भूप कुअंड लै तुहि काटीऐ इह काल ॥
ਨਾਸਤੋਰਨਕੀਜੀਐਤਕਛਾਡੀਐਤੁਹਿਬਾਲ੨੦੨॥॥
ਪਰ ਤੇਰਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤੈਨੂੰ ਇਸਤਰੀ ਵੇਖ ਕੇ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ ॥੨੦੨॥
“And destroyed you, but I let you go because you are a woman.”202.
नास तोरन कीजीऐ तक छाडीऐ तुहि बाल ॥२०२॥
GURBANI.WORLD