ਘਨਬੂੰਦਨਜਿਯੋਬਿਸਖੰਬਰਖੇ॥੧੬॥
ਅਤੇ ਬਦਲ ਦੀਆਂ ਕਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਲਗੇ ॥੧੬॥
And began to shoot arrows like the rain-drops.16.
घन बूंदन जियो बिसखं बरखे ॥१६॥
ਜਨੁਘੋਰਕੈਸਿਆਮਘਟਾਘੁਮਡੀ॥
ਜਿਵੇਂ ਘਨਘੋਰ ਕਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹੋਣ
Like the roaring and advancing dark clouds,
जनु घोर कै सिआम घटा घुमडी ॥
ਅਸੁਰੇਸਅਨੀਕਨਿਤ੍ਯੋਉਮਿਡੀ॥
ਤਿਵੇਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ('ਅਨੀਕਨਿ') ਉਮਡ ਪਈਆਂ।
The forces of the demon-king marched forward.
असुरेस अनीकनि त्यो उमिडी ॥
ਜਗਮਾਤਬਿਰੂਥਨਿਮੋਧਸਿਕੈ॥
ਦੇਵੀ ਨੇ ਵੈਰੀਆ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ('ਬਿਰੂਥਨਿ') ਵਿਚ ਧਸ ਕੇ
The Mother of the world, penetrating into the armies of the enemy,
जग मात बिरूथनि मो धसि कै ॥
ਧਨੁਸਾਇਕਹਾਥਗਹਿਯੋਹਸਿਕੈ॥੧੭॥
ਅਤੇ ਹਸ ਕੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਫੜ ਲਿਆ ॥੧੭॥
She caught hold of the bow and arrows smilingly.17.
धनु साइक हाथ गहियो हसि कै ॥१७॥
ਰਣਕੁੰਜਰਪੁੰਜਗਿਰਾਇਦੀਏ॥
ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ (ਦੇਵੀ ਨੇ) ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ('ਪੁੰਜ') ਡਿਗਾ ਦਿੱਤੇ
She overthrew in the battlefield the herds of elephants,
रण कुंजर पुंज गिराइ दीए ॥
ਇਕਖੰਡਅਖੰਡਦੁਖੰਡਕੀਏ॥
ਅਤੇ ਨਾ ਖੰਡੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋ-ਖੰਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
And chopped into halves some of them.
इक खंड अखंड दुखंड कीए ॥
ਸਿਰਏਕਨਿਚੋਟਨਿਫੋਟਬਹੀ॥
ਇਕਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉਤੇ (ਅਜਿਹੀ) ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਟ ਵਜੀ
On the heads of some of them she struck such a mighty blow,
सिर एकनि चोट निफोट बही ॥
ਤਰਵਾਰਹੁਐਤਰਵਾਰਰਹੀ॥੧੮॥
ਕਿ ਤਲਵਾਰ (ਲਹੂ ਨਾਲ) ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੜੁਚ ਹੋ ਗਈ ॥੧੮॥
That the bodies were pierced from the heads to the foot-palm.
तरवार हुऐ तरवार रही ॥१८॥
ਤਨਝਝਰਹੁਐਰਣਭੂਮਿਗਿਰੇ॥
(ਕਈਆਂ ਦੇ) ਸ਼ਰੀਰ ਛਾਨਣੀ ਵਾਂਗ ਛੇਕ ਛੇਕ ਹੋ ਕੇ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਡਿਗ ਪਏ।
The decayed bodies fell in the battlefield
तन झझर हुऐ रण भूमि गिरे ॥
ਇਕਭਾਜਚਲੇਫਿਰਕੈਨਫਿਰੇ॥
ਕਈ (ਯੋਧੇ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿਚੋਂ) ਭਜ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਮੋੜਨ ਤੇ ਵੀ ਨਾ ਮੁੜੇ।
Some ran away and did not return
इक भाज चले फिर कै न फिरे ॥
ਇਕਿਹਾਥਹਥਿਆਰਲੈਆਨਿਬਹੇ॥
ਕਈ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ (ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ) ਆ ਵੜੇ
Some have caught hold of weapons and entered the battlefield
इकि हाथ हथिआर लै आनि बहे ॥
ਲਰਿਕੈਮਰਿਕੈਗਿਰਿਖੇਤਿਰਹੇ॥੧੯॥
ਅਤੇ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਮਰ ਕੇ ਯੁੱਧਖੇਤਰ ਵਿਚ ਡਿਗ ਪਏ ॥੧੯॥
And after fighting have died and fallen in the field.19.
लरि कै मरि कै गिरि खेति रहे ॥१९॥
ਨਰਾਜਛੰਦ॥
ਨਰਾਜ ਛੰਦ:
NARAAJ STANZA
नराज छंद ॥
ਤਹਾਸੁਦੈਤਰਾਜਯੰ॥
ਤਦੋਂ ਦੈਂਤ ਰਾਜੇ ਨੇ (ਯੁੱਧ ਦਾ)
तहा सु दैत राजयं ॥
ਸਜੇਸੋਸਰਬਸਾਜਯੰ॥
ਸਾਰਾ ਸਾਜ ਸਜਾਇਆ
Then the demon-king gathered all the war-paraphernalis.
सजे सो सरब साजयं ॥
ਤੁਰੰਗਆਪਬਾਹੀਯੰ॥
ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਆਪ ਅਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ
तुरंग आप बाहीयं ॥
ਬਧੰਸੁਮਾਤਚਾਹੀਯੰ॥੨੦॥
ਦੇਵੀ (ਦੇ ਸਾਹਮਿਣੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ) ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹਿਆ ॥੨੦॥
He drove his horse forward and wanted to kill the Mother (goddess).20.
बधं सु मात चाहीयं ॥२०॥
ਤਬੈਦ੍ਰੁਗਾਬਕਾਰਿਕੈ॥
ਤਦੋਂ ਦੁਰਗਾ ਨੇ ਲਲਕਾਰਾ ਮਾਰ ਕੇ
तबै द्रुगा बकारि कै ॥
ਕਮਾਣਬਾਣਧਾਰਿਕੈ॥
ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ (ਹੱਥ ਵਿਚ) ਲੈ ਲਿਆ
Then the goddess Durga challenged him, taking up her bow and arrows
कमाण बाण धारि कै ॥
ਸੁਘਾਵਚਾਮਰੰਕੀਯੋ॥
ਅਤੇ ਚਾਮਰ (ਨਾਂ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ) ਘਾਇਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ
सु घाव चामरं कीयो ॥
ਉਤਾਰਹਸਤਿਤੇਦੀਯੋ॥੨੧॥
ਤੇ ਹਾਥੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸੁਟ ਦਿੱਤਾ ॥੨੧॥
She wounded (one of) the generals named Chamar and threw him down on the ground from his elephatnt.21
उतार हसति ते दीयो ॥२१॥
ਭੁਜੰਗਪ੍ਰਯਾਤਛੰਦ॥
ਭੁਜੰਗ ਪ੍ਰਯਾਤ ਛੰਦ:
BHUJANG PRAYAAT STANZA
भुजंग प्रयात छंद ॥
ਤਬੈਬੀਰਕੋਪੰਬਿੜਾਲਾਛਨਾਮੰ॥
ਤਦੋਂ ਬਿੜਾਲਾਛ ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਵੀਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ
Then the hero named Biralachh was filled with ire.
तबै बीर कोपं बिड़ालाछ नामं ॥
ਸਜੇਸਸਤ੍ਰਦੇਹੰਚਲੋਜੁਧਧਾਮੰ॥
ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਉਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਸਜਾ ਕੇ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਚਲ ਪਿਆ।
He bedecked himself with weapons and walked towards the battlefield.
सजे ससत्र देहं चलो जुध धामं ॥
ਸਿਰੰਸਿੰਘਕੇਆਨਿਘਾਯੰਪ੍ਰਹਾਰੰ॥
(ਦੈਂਤ ਨੇ) ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਸਿਰ ਉਤੇ ਸਟ ਮਾਰ ਕੇ (ਉਸ ਨੂੰ) ਘਾਇਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ,
He struck his weapon on the head of the lion and wounded him,
सिरं सिंघ के आनि घायं प्रहारं ॥
ਬਲੀਸਿੰਘਸੋਹਾਥਸੋਮਾਰਿਡਾਰੰ॥੨੨॥
ਪਰ ਬਲਵਾਨ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜੇ (ਹੱਥ) ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ॥੨੨॥
But the brave lion killed him with his hands.22.
बली सिंघ सो हाथ सो मारि डारं ॥२२॥
ਬਿੜਾਲਾਛਮਾਰੇਸੁਪਿੰਗਾਛਧਾਏ॥
ਬਿੜਾਲਾਛ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਪਿੰਗਾਛ (ਨਾਂ ਦਾ ਦੈਂਤ) ਭਜ ਕੇ ਆਇਆ।
When Biralachh was killed, Pinagachh ran forward
बिड़ालाछ मारे सु पिंगाछ धाए ॥
ਦ੍ਰੁਗਾਸਾਮੁਹੇਬੋਲਬਾਂਕੇਸੁਨਾਏ॥
(ਉਸ ਨੇ) ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵਿਅੰਗ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣਾਏ
Going in front of Durga, he uttered some inronical words.
द्रुगा सामुहे बोल बांके सुनाए ॥
ਕਰੀਅਭ੍ਰਿਜ੍ਯੋਗਰਜਕੈਬਾਣਬਰਖੰ॥
ਅਤੇ ਬਦਲ (ਅਭ੍ਰ) ਵਾਂਗ ਗਰਜ ਕੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਬਰਖਾ ਕੀਤੀ।
Roaring like a cloud, he showered a volley of arrows
करी अभ्रि ज्यो गरज कै बाण बरखं ॥
ਮਹਾਸੂਰਬੀਰੰਭਰੇਜੁਧਹਰਖੰ॥੨੩॥
(ਉਹ) ਮਹਾਨ ਸੂਰਬੀਰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ॥੨੩॥
That great hero was filled with pleasure in the battlefield.23.
महा सूर बीरं भरे जुध हरखं ॥२३॥
ਤਬੈਦੇਵੀਅੰਪਾਣਿਬਾਣੰਸੰਭਾਰੰ॥
ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਬਾਣ ਸੰਭਾਲ ਲਏ
Then the goddess caught hold of her bow and arrows.
तबै देवीअं पाणि बाणं संभारं ॥
ਹਨਿਯੋਦੁਸਟਕੇਘਾਇਸੀਸੰਮਝਾਰੰ॥
ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਮਾਰ ਕੇ ਘਾਇਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
She wounded the tyrant on his head with her shaft
हनियो दुसट के घाइ सीसं मझारं ॥
ਗਿਰਿਯੋਝੂਮਿਭੂਮੰਗਏਪ੍ਰਾਣਛੁਟੰ॥
ਉਹ ਭੁਆਟਣੀ ਖਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਡਿਗ ਪਿਆ ਅਤੇ (ਉਸ ਦੇ) ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲ ਗਏ।
Who swayed, fell down of the goround and breathed his last.
गिरियो झूमि भूमं गए प्राण छुटं ॥
ਮਨੋਮੇਰਕੋਸਾਤਵੌਸ੍ਰਿੰਗਟੁਟੰ॥੨੪॥
(ਇੰਜ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ) ਮਾਨੋ ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਚੋਟੀ ਟੁਟ ਗਈ ਹੋਵੇ ॥੨੪॥
It seemed that the seventh peak of Sumeru mountain had fallen down.24.
मनो मेर को सातवौ स्रिंग टुटं ॥२४॥
ਗਿਰੈਬੀਰਪਿੰਗਾਛਦੇਬੀਸੰਘਾਰੇ॥
(ਜਦੋਂ) ਦੇਵੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਪਿੰਗਾਛ (ਜਿਹੇ) ਯੋਧੇ ਡਿਗੇ,
When the warriors like Pingachh fell in the field,
गिरै बीर पिंगाछ देबी संघारे ॥
ਚਲੇਅਉਰੁਬੀਰੰਹਥਿਆਰੰਉਘਾਰੇ॥
ਤਦੋਂ ਹੋਰ ਯੋਧੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਉਲ੍ਹਾਰ ਕੇ (ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵਲ) ਚਲ ਪਏ।
Other warriors holding their weapons marched forward.
चले अउरु बीरं हथिआरं उघारे ॥
ਤਬੈਰੋਸਿਦੇਬਿਯੰਸਰੋਘੰਚਲਾਏ॥
ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੀਰ (ਸਰ-ਓਘ) ਚਲਾਏ (ਅਤੇ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਨੂੰ)
Then the goddess in great ire shot many arrows,
तबै रोसि देबियं सरोघं चलाए ॥
ਬਿਨਾਪ੍ਰਾਨਕੇਜੁਧਮਧੰਗਿਰਾਏ॥੨੫॥
ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਸਖਣਾ ਕਰ ਕੇ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਡਿਗਾ ਦਿੱਤਾ ॥੨੫॥
Which laid to rest many warriors in the battlefield.25.
बिना प्रान के जुध मधं गिराए ॥२५॥
ਚੌਪਈ॥
ਚੌਪਈ:
CHAUPAI
चौपई ॥
ਜੇਜੇਸਤ੍ਰੁਸਾਮੁਹੇਆਏ॥
ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਵੈਰੀ (ਦੈਂਤ) ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ,
जे जे सत्रु सामुहे आए ॥
ਸਬੈਦੇਵਤਾਮਾਰਿਗਿਰਾਏ॥
(ਉਨ੍ਹਾਂ) ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਮਾਰ ਸੁਟਿਆ।
The enemies who came before the goddess, they were all killed by her.
सबै देवता मारि गिराए ॥
ਸੈਨਾਸਕਲਜਬੈਹਨਿਡਾਰੀ॥
ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ (ਵੈਰੀ) ਸੈਨਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ,
सैना सकल जबै हनि डारी ॥
ਆਸੁਰੇਸਕੋਪਾਅਹੰਕਾਰੀ॥੨੬॥
(ਤਦੋਂ) ਹੰਕਾਰੀ ਦੈਂਤ-ਰਾਜ ('ਆਸੁਰੇਸ') ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ॥੨੬॥
When all the army was thus effaced, then the egoistic demon-king was filled with rage.26.
आसुरेस कोपा अहंकारी ॥२६॥
ਆਪਜੁਧਤਬਕੀਆਭਵਾਨੀ॥
ਤਦ ਭਵਾਨੀ ਨੇ ਆਪ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ
आप जुध तब कीआ भवानी ॥
ਚੁਨਿਚੁਨਿਹਨੈਪਖਰੀਆਬਾਨੀ॥
ਅਤੇ ਚੁਣ ਚੁਣ ਕੇ ਕਵਚ-ਧਾਰੀਆਂ ('ਪਖਰੀਆ') ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
Then the goddess Durga herself waged the war, and picked up and killed the warriors wearing armour.
चुनि चुनि हनै पखरीआ बानी ॥
ਕ੍ਰੋਧਜੁਆਲਮਸਤਕਤੇਬਿਗਸੀ॥
(ਦੇਵੀ ਦੇ) ਮਸਤਕ ਤੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ,
क्रोध जुआल मसतक ते बिगसी ॥
ਤਾਤੇਆਪਕਾਲਿਕਾਨਿਕਸੀ॥੨੭॥
ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਆਪ ਕਾਲਕਾ ਦੇਵੀ ਨਿਕਲੀ ॥੨੭॥
The flame of ire manifested itself from her forehead, which appeared in the form of goddess kalka.27.
ता ते आप कालिका निकसी ॥२७॥