ਪ੍ਰਿਥਮ ਹੀ ਤਿਲ ਬੋਏ ਧੂਰਿ ਮਿਲਿ ਬੂਟੁ ਬਾਧੈ ਏਕ ਸੈ ਅਨੇਕ ਹੋਤ ਪ੍ਰਗਟ ਸੰਸਾਰ ਮੈ ।
ਪਹਿਲ ਪ੍ਰਥਮੇ ਇਕ ਤਿਲ ਸੂਖਮ ਮਾਤ੍ਰ ਬੀਜ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੋਏ ਬੀਜਿਆਂ, ਧੂੜੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਸਾਰ,ਉਹ ਬੂਟੁ ਬਾਧੈ ਬੂਟਾ ਹੋ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਯਾ ਬੂਟੇ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਉਹ ਬਾਧੈ ਬੰਧਾਯਮਾਨ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਬੂਟਾ ਬਣ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਰੁ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਤੋਂ ਅੇਕਾਂ ਬਣ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਯਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
A sesame seed is Sown that mixes with earth to become a plant. One seed gives several seeds and spreads in the world in many forms.
प्रिथम ही तिल बोए धूरि मिलि बूटु बाधै एक सै अनेक होत प्रगट संसार मै ।
ਕੋਊ ਲੈ ਚਬਾਇ ਕੋਊ ਖਾਲ ਕਾਢੈ ਰੇਵਰੀ ਕੈ ਕੋਊ ਕਰੈ ਤਿਲਵਾ ਮਿਲਾਇ ਗੁਰ ਬਾਰ ਮੈ ।
ਕੋਈ ਤਾਂ ਹੁਣ ਇਨਾਂ ਅਨੰਤ ਹੋਏ ਤਿਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਲੈ ਕੇ ਚੱਬਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਈ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਛੜਕੇ ਉਪਰਲੀ ਛਿੱਲ ਲਾਹ ਕੇ ਏਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਉੜੀਆਂ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਗੁੜ ਦੇ ਪਾਣੀ ਭਾਵ ਪੱਤ ਯਾ ਚਾਹਣੀ ਵਿਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤਿਲੌਂਡੇ ਤਿਲ ਮਰੂੰਡੇ ਬਣੌਂਦਾ ਹੈ।
Some munch them (sesame seeds), some coat sugar balls with them (Rewari) while others mix them with jaggery syrup and make cake/biscuit like eatables.
कोऊ लै चबाइ कोऊ खाल काढै रेवरी कै कोऊ करै तिलवा मिलाइ गुर बार मै ।
ਕੋਊ ਉਖਲੀ ਡਾਰਿ ਕੂਟਿ ਤਿਲਕੁਟ ਕਰੈ ਕੋਊ ਕੋਲੂ ਪੀਰਿ ਦੀਪ ਦਿਪਤ ਅੰਧਿਆਰ ਮੈ ।
ਐਸਾ ਹੀ ਕੋਈ ਉੱਖਲੀ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਇਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਕੇ ਤਿਲਕੁੱਟ ਭੁੱਗਾ ਤ੍ਯਾਰ ਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਕੋਲੂ ਵਿਚ ਪੀੜ ਪੀੜ ਤੇਲ ਏਨਾਂ ਦਾ ਕਢ ਕੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਦੀਵਿਆਂ ਵਿਖੇ ਪਾ ਪਾ ਬਾਲਦੇ ਹਨ।
Some grind them and mix them with milk paste to make a form of sweet-meat, some squeeze them to extract oil and use it for burning lamp and lighting up their homes.
कोऊ उखली डारि कूटि तिलकुट करै कोऊ कोलू पीरि दीप दिपत अंधिआर मै ।
ਜਾ ਕੇ ਏਕ ਤਿਲ ਕੋ ਬੀਚਾਰੁ ਨ ਕਹਤ ਆਵੈ ਅਬਿਗਤਿ ਗਤਿ ਕਤ ਆਵਤ ਬੀਚਾਰ ਮੈ ।੨੭੩।
ਜਿਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਰਚੇ ਹੋਏ ਇਕ ਨਿਕੇ ਜੇਹੇ ਜੜ੍ਹ ਤਿਲ ਦਾ ਬੀਚਾਰ ਨਿਰਣਾ ਮਰਮ ਨਹੀਂ ਪਾਯਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਤਨਿਆਂ ਕੂੰ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਦ ਭਲਾ ਓਸ ਵਿਚ ਅਭੇਦ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਗੁਰਮੁਖ ਦੀ ਅਬ੍ਯਕ੍ਤਗਤੀ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਿਰਣੇ ਵਿਚ ਆ ਸਕੇ। ਭਾਵ ਅਪਰੰਪਾਰ ਹੈ ॥੨੭੩॥
When multiplicity of one sesame seed of the creator cannot be explained, how can the unknowable, formless Lord be known? (273)
जा के एक तिल को बीचारु न कहत आवै अबिगति गति कत आवत बीचार मै ।२७३।