ਭੁਜੰਗਪ੍ਰਯਾਤਛੰਦ॥
ਭੁਜੰਗ ਪ੍ਰਯਾਤ ਛੰਦ:
भुजंग प्रयात छंद ॥
ਭੁਜੰਗ ਪ੍ਰਯਾਤ ਛੰਦ ॥
ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਅਰਥ ਵੇਖੋ
ਜਬੈਜੋਰਿਬਾਨਾਅਨੀਖਾਨਆਏ॥
ਜਦ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ (ਕਮਾਨਾਂ ਨਾਲ) ਜੋੜ ਕੇ ਪਠਾਣਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਆਈ
जबै जोरि बाना अनी खान आए ॥
ਇਤੈਛੋਭਿਛਤ੍ਰੀਸਭੈਬੀਰਧਾਏ॥
ਤਾਂ ਇਧਰੋਂ ਸਾਰੇ ਛਤ੍ਰੀ ਸੂਰਮੇ ਰੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਚੜ੍ਹ ਆਏ।
इतै छोभि छत्री सभै बीर धाए ॥
ਚਲੇਬਾਨਐਸੇਦੁਹੂੰਓਰਭਾਰੇ॥
ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਭਾਰੇ ਤੀਰ ਚਲੇ
चले बान ऐसे दुहूं ओर भारे ॥
ਲਗੈਅੰਗਜਾਕੇਨਜਾਹੀਨਿਕਾਰੇ੫੭॥॥
ਕਿ ਜਿਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿਚ ਲਗੇ, (ਫਿਰ) ਕੱਢੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ ॥੫੭॥
लगै अंग जा के न जाही निकारे ॥५७॥
ਤਬੈਲਛਿਮਨਕੁਮਾਰਜੂਕੋਪਕੈਕੈ॥
ਤਦ ਲੱਛਮਣ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ
तबै लछिमन कुमार जू कोप कै कै ॥
ਹਨੇਖਾਨਬਾਨੀਸਭੈਸਸਤ੍ਰਲੈਕੈ॥
ਮੁਖੀ ('ਬਾਨੀ') ਪਠਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
हने खान बानी सभै ससत्र लै कै ॥
ਕਿਤੇਖੇਤਮਾਰੇਪਰੇਬੀਰਐਸੇ॥
ਕਿਤੇ ਸੂਰਮੇ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਪਏ ਸਨ
किते खेत मारे परे बीर ऐसे ॥
ਬਿਰਾਜੈਕਟੇਇੰਦ੍ਰਕੇਕੇਤੁਜੈਸੇ੫੮॥॥
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਝੰਡੇ ਕਟੇ ਹੋਏ ਪਏ ਹੋਣ ॥੫੮॥
बिराजै कटे इंद्र के केतु जैसे ॥५८॥
ਪੀਏਜਾਨੁਭੰਗੈਮਲੰਗੈਪਰੇਹੈ॥
(ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗ ਰਹੇ ਸਨ) ਮਾਨੋ ਮਲੰਗ ਭੰਗ ਪੀ ਕੇ ਪਏ ਹੋਣ।
पीए जानु भंगै मलंगै परे है ॥
ਕਹੂੰਕੋਟਿਸੌਡੀਨਸੀਸੈਝਰੇਹੈ॥
ਕਿਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਡਿਗੇ ਪਏ ਸਨ।
कहूं कोटि सौडीन सीसै झरे है ॥
ਕਹੂੰਉਸਟਮਾਰੇਸੁਲੈਭੂਮਿਤੋਪੈ॥
ਕਿਤੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਊਠ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿਚ ਪਰੁਚੇ ਹੋਏ ਦਿਖਦੇ ਸਨ।
कहूं उसट मारे सु लै भूमि तोपै ॥
ਕਹੂੰਖੇਤਖਾਡੇਲਸੈਨਗਨਧੋਪੈ੫੯॥॥
ਕਿਤੇ ਰਣ-ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨੰਗੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖੰਡੇ ਲਿਸ਼ਕਦੇ ਸਨ ॥੫੯॥
कहूं खेत खाडे लसै नगन धोपै ॥५९॥
ਕਹੂੰਬਾਨਕਾਟੇਪਰੇਭੂਮਿਐਸੇ॥
ਕਿਤੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਕਟੇ ਹੋਏ (ਸੂਰਮੇ) ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਇੰਜ ਪਏ ਸਨ
कहूं बान काटे परे भूमि ऐसे ॥
ਬੁਯੋਕੋਕ੍ਰਿਸਾਨੈਕਢੇਈਖਜੈਸੇ॥
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਬੀਜਣ ਲਈ ਗੰਨੇ (ਦੇ ਟੋਟੇ) ਕਢੇ ਹਨ।
बुयो को क्रिसानै कढे ईख जैसे ॥
ਕਹੂੰਲਹਿਲਹੈਪੇਟਮੈਯੌਕਟਾਰੀ॥
ਕਿਤੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਕਟਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ,
कहूं लहिलहै पेट मै यौ कटारी ॥
ਮਨੋਮਛਸੋਹੈਬਧੇਬੀਚਜਾਰੀ੬੦॥॥
ਮਾਨੋ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਮੱਛਲੀ ਸ਼ੋਭ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ॥੬੦॥
मनो मछ सोहै बधे बीच जारी ॥६०॥
ਕਿਤੈਪੇਟਪਾਟੇਪਰੇਖੇਤਬਾਜੀ॥
ਕਿਤੇ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਪਾਟੇ ਹੋਏ ਪੇਟਾਂ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਪਏ ਸਨ।
कितै पेट पाटे परे खेत बाजी ॥
ਕਹੂੰਮਤਦੰਤੀਫਿਰੈਛੂਛਤਾਜੀ॥
ਕਿਤੇ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਸਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸਖਣੇ ਘੋੜੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਸਨ।
कहूं मत दंती फिरै छूछ ताजी ॥
ਕਹੂੰਮੂੰਡਮਾਲੀਪੁਐਮੁੰਡਮਾਲਾ॥
ਕਿਤੇ ਸ਼ਿਵ ('ਮੂੰਡ ਮਾਲੀ') ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।
कहूं मूंड माली पुऐ मुंड माला ॥
ਕਹੂੰਭੂਤਔਪ੍ਰੇਤਨਾਚੈਬਿਤਾਲਾ੬੧॥॥
ਕਿਤੇ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਬੈਤਾਲ ਨਚ ਰਹੇ ਸਨ ॥੬੧॥
कहूं भूत औ प्रेत नाचै बिताला ॥६१॥
ਕਹੂੰਦੈਤਕਾਢੋਫਿਰੈਦਾਤਭਾਰੇ॥
ਕਿਤੇ ਦੈਂਤ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਦੰਦ ਕਢੀ ਫਿਰਦੇ ਸਨ।
कहूं दैत काढो फिरै दात भारे ॥
ਬਮੈਸ੍ਰੌਨਕੇਤੇਪਰੇਖੇਤਮਾਰੇ॥
ਕਿਤਨੇ ਹੀ ਯੁੱਧ-ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਪਏ ਸਨ (ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਵਿਚੋਂ) ਲਹੂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
बमै स्रौन केते परे खेत मारे ॥
ਕਹੂੰਤਾਜਿਡਾਰੇਜਿਰਹਖੋਲਐਸੇ॥
ਕਿਤੇ ਤਾਜ ਪਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਕਵਚ ਅਤੇ ਖੋਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਗੇ ਪਏ ਸਨ,
कहूं ताजि डारे जिरह खोल ऐसे ॥
ਬਗੇਬ੍ਯੋਤਭਾਰੇਸਮੈਸੀਤਜੈਸੇ੬੨॥॥
ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ (ਦਰਜ਼ੀ ਨੇ) ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਪੜੇ ਵਿਉਂਤ ਕੇ ਸੁਟੇ ਹਨ ॥੬੨॥
बगे ब्योत भारे समै सीत जैसे ॥६२॥
ਤਹਾਬਾਜਹਾਥੀਨਕੀਸ੍ਰੋਨਧਾਰੈ॥
ਉਥੇ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ)
तहा बाज हाथीन की स्रोन धारै ॥
ਪਰੈਜ੍ਯੋਂਫੁਹਾਰਾਨਹੂੰਕੀਫੁਹਾਰੈ॥
ਜਿਵੇਂ ਫੁਹਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਫੁਹਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
परै ज्यों फुहारानहूं की फुहारै ॥
ਪ੍ਰਲੈਕਾਲਸੋਜਾਨਦੂਜੋਭਯੋਹੈ॥
(ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਸੀ) ਮਾਨੋ ਦੂਜੀ ਪਰਲੋ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ
प्रलै काल सो जान दूजो भयो है ॥
ਜਹਾਕੋਟਿਸੂਰਾਨਸੂਰਾਖਯੋਹੈ੬੩॥॥
ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੇ ਸੂਰਮੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹੋਣ ॥੬੩॥
जहा कोटि सूरान सूरा खयो है ॥६३॥
ਤਹਾਕੋਟਿਸੌਡੀਨਕੇਸੁੰਡਕਾਟੇ॥
ਉਥੇ ਕਰੋੜਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਢਾਂ ਕਟੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ।
तहा कोटि सौडीन के सुंड काटे ॥
ਕਹੂੰਬੀਰਮਾਰੇਗਿਰੇਕੇਤੁਫਾਟੇ॥
ਕਿਤੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਸੂਰਮੇ ਪਏ ਸਨ (ਅਤੇ ਕਿਤੇ) ਫਟੇ ਹੋਏ ਝੰਡੇ ਡਿਗੇ ਪਏ ਸਨ।
कहूं बीर मारे गिरे केतु फाटे ॥
ਕਹੂੰਖੇਤਨਾਚੈਪਠੇਪਖਰਿਯਾਰੇ॥
ਕਿਤੇ ਜਵਾਨ ਘੋੜ ਸਵਾਰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ (ਘੋੜੇ) ਨਚਾ ਰਹੇ ਸਨ।
कहूं खेत नाचै पठे पखरियारे ॥
ਕਹੂੰਮਾਰੂਬਾਜੈਉਠੈਨਾਦਭਾਰੇ੬੪॥॥
ਕਿਤੇ ਮਾਰੂ ਨਗਾਰੇ ਵਜ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਨਾਦ ਉਠ ਰਿਹਾ ਸੀ ॥੬੪॥
कहूं मारू बाजै उठै नाद भारे ॥६४॥
ਕਹੂੰਸੰਖਭੇਰੀਤਹਾਨਾਦਬਾਜੈ॥
ਉਥੇ ਕਿਤੇ ਸੰਖਾਂ ਅਤੇ ਭੇਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ
कहूं संख भेरी तहा नाद बाजै ॥
ਹਸੈਗਰਜਿਠੋਕੈਭੁਜਾਭੂਪਗਾਜੈ॥
ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਰਾਜੇ (ਸੂਰਮੇ) ਭੁਜਾਵਾਂ ਠੋਕ ਕੇ ਗਜ ਅਤੇ ਹਸ ਰਹੇ ਸਨ।
हसै गरजि ठोकै भुजा भूप गाजै ॥
ਨਗਾਰੇਨਫੀਰੀਬਜੈਝਾਝਭਾਰੀ॥
(ਕਿਤੇ) ਵੱਡੇ ਨਗਾਰੇ, ਨਫ਼ੀਰੀਆਂ, ਝਾਂਝਾਂ ਵਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
नगारे नफीरी बजै झाझ भारी ॥
ਹਠੇਰੋਸਕੈਕੈਤਹਾਛਤ੍ਰਧਾਰੀ੬੫॥॥
ਕਿਤੇ ਛਤ੍ਰਧਾਰੀ ਰੋਹ ਵਿਚ ਭਰੇ ਹੋਏ ਡਟੇ ਪਏ ਸਨ ॥੬੫॥
हठे रोस कै कै तहा छत्रधारी ॥६५॥
ਕਹੂੰਭੀਮਭੇਰੀਬਜੈਰਾਗਮਾਰੂ॥
ਕਿਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਭੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮਾਰੂ ਰਾਗ ਵਜ ਰਿਹਾ ਸੀ।
कहूं भीम भेरी बजै राग मारू ॥
ਨਫੀਰੀਕਹੂੰਨਾਇਨਾਦੈਨਗਾਰੂ॥
ਕਿਤੇ ਨਫ਼ੀਰੀਆਂ, ਸ਼ਹਿਨਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਗਾਰੇ ਵਜ ਰਹੇ ਸਨ।
नफीरी कहूं नाइ नादै नगारू ॥
ਕਹੂੰਬੇਨੁਔਬੀਨਬਾਜੈਸੁਰੰਗਾ॥
ਕਿਤੇ ਬੇਨਾਂ ਅਤੇ ਬੀਨਾਂ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
कहूं बेनु औ बीन बाजै सुरंगा ॥
ਰੁਚੰਗਾਮ੍ਰਿਦੰਗਾਉਪੰਗਾਮੁਚੰਗਾ੬੬॥॥
ਕਿਤੇ ਰੁਚੰਗ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਉਪੰਗ, ਅਤੇ ਮੁਚੰਗ ਵਜ ਰਹੇ ਸਨ ॥੬੬॥
रुचंगा म्रिदंगा उपंगा मुचंगा ॥६६॥
ਝਰੋਖਾਤਰੇਜੋਮਚੀਮਾਰਿਐਸੀ॥
ਝਰੋਖੇ ਹੇਠਾਂ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਸੀ,
झरोखा तरे जो मची मारि ऐसी ॥
ਭਈਦੇਵਦਾਨਵਾਨਕੀਹੈਨਤੈਸੀ॥
ਜਿਸ ਵਰਗੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਂਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ।
भई देव दानवान की है न तैसी ॥
ਨਸ੍ਰੀਰਾਮਔਰਾਵਨੈਜੁਧਐਸੋ॥
ਨਾ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਯੁੱਧ ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ
न स्री राम औ रावनै जुध ऐसो ॥
ਕਿਯੋਭੀਮਹਾਭਾਰਥੈਮੈਸੁਨਤੈਸੋ੬੭॥॥
ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ (ਅਰਥਾਂਤਰ- ਨਾ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਭੀਮ ਨੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ) ॥੬੭॥
कियो भी महाभारथै मै सु न तैसो ॥६७॥
ਤਹਾਬੀਰਕੇਤੇਖਰੇਗਾਲ੍ਰਹਮਾਰੈ॥
ਉਥੇ ਕਈ ਸੂਰਮੇ ਖੜੋਤੇ ਹੋਏ ਬੜਕਾਂ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ।
तहा बीर केते खरे गाल्रह मारै ॥
ਕਿਤੇਬਾਨਛੋਡੈਕਿਤੈਸਸਤ੍ਰਧਾਰੈ॥
ਕਿਤੇ ਬਾਣ ਛਡ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਸਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
किते बान छोडै कितै ससत्र धारै ॥
ਕਿਤੇਨਾਰਕੇਭੇਸਕੌਸਾਜਲੈਕੈ॥
ਕਿਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਕੇ
किते नार के भेस कौ साज लै कै ॥
ਚਲੈਛੋਰਿਬਾਜੀਹਠੀਭਾਜਕੈਕੈ੬੮॥॥
ਹਠੀ ਸੂਰਮੇ ਘੋੜੇ ਛਡ ਕੇ ਭਜੀ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ॥੬੮॥
चलै छोरि बाजी हठी भाज कै कै ॥६८॥
ਕਿਤੇਖਾਨਖੇਦੇਕਿਤੇਖੇਤਮਾਰੇ॥
ਕਿਤਨੇ ਹੀ ਪਠਾਣ ਖਦੇੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿਤਨੇ ਹੀ ਯੁੱਧ-ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
किते खान खेदे किते खेत मारे ॥
ਕਿਤੇਖੇਤਮੈਖਿੰਗਖਤ੍ਰੀਲਤਾਰੇ॥
ਕਿਤਨੇ ਹੀ ਛਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਘੋੜਿਆਂ ਨੇ ਲਿਤਾੜ ਦਿੱਤਾ।
किते खेत मै खिंग खत्री लतारे ॥
ਜਹਾਬੀਰਬਾਕੇਹਠੀਪੂਤਘਾਏ॥
ਜਿਥੇ ਬਾਂਕੇ ਹਠੀ ਸੂਰਮੇ ਮਾਰੇ ਗਏ,
जहा बीर बाके हठी पूत घाए ॥
ਤਹੀਗੋਲਬਾਧੇਚਲੇਸਿਧਆਏ੬੯॥॥
ਉਥੇ ਗੋਲ ਘੇਰੇ ਬਣਾ ਕੇ ਸਿਧ ਪਾਲ (ਆਪ) ਆ ਗਏ ॥੬੯॥
तही गोल बाधे चले सिध आए ॥६९॥
ਜਬੈਸਿਧਪਾਲੈਪਠਾਨੌਨਿਹਾਰਾ॥
ਜਦੋਂ ਸਿਧ ਪਾਲ ਨੂੰ ਪਠਾਣਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ,
जबै सिध पालै पठानौ निहारा ॥
ਕਿਨੀਹਾਥਲੈਨਹਥ੍ਯਾਰੈਸੰਭਾਰਾ॥
ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹਥਿਆਰ ਨਾ ਸੰਭਾਲ ਸਕਿਆ।
किनी हाथ लै न हथ्यारै संभारा ॥
ਕਿਤੇਭਾਜਿਚਾਲੇਕਿਤੇਖੇਤਮਾਰੇ॥
ਕਿਤਨੇ ਭਜ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿਤਨੇ ਹੀ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
किते भाजि चाले किते खेत मारे ॥
ਪੁਰਾਨੇਪਲਾਸੀਮਨੋਬਾਇਡਾਰੇ੭੦॥॥
(ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਸੀ) ਮਾਨੋ ਹਵਾ ਨੇ ਪਲਾਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਿਛ ਡਿਗਾ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ॥੭੦॥
पुराने पलासी मनो बाइ डारे ॥७०॥
ਹਠੇਜੇਜੁਝੇਸੇਸਭੈਖੇਤਮਾਰੇ॥
ਜਿਤਨੇ ਵੀ ਹਠੀ ਸੂਰਮੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਜੁਟੇ ਸਨ, ਸਾਰੇ ਰਣ-ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ
हठे जे जुझे से सभै खेत मारे ॥
ਕਿਤੇਖੇਦਿਕੈਕੋਟਕੇਮਧਿਡਾਰੇ॥
ਅਤੇ ਕਿਤਨੇ ਹੀ ਖਦੇੜ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਸੁਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
किते खेदि कै कोट के मधि डारे ॥
ਕਿਤੇਬਾਧਿਲੈਕੈਕਿਤੇਛੋਰਿਦੀਨੇ॥
ਕਿਤਨਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਤਨਿਆਂ ਨੂੰ ਛਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
किते बाधि लै कै किते छोरि दीने ॥
ਕਿਤੇਜਾਨਮਾਰੇਕਿਤੇਰਾਖਿਲੀਨੇ੭੧॥॥
ਕਿਤਨੇ ਜਾਨੋ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿਤਨਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ॥੭੧॥
किते जान मारे किते राखि लीने ॥७१॥
ਤਿਸੀਕੌਹਨਾਖਗਜੌਨੇਉਚਾਯੋ॥
ਜਿਸ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਚੁਕੀ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
तिसी कौ हना खग जौने उचायो ॥
ਸੋਈਜੀਵਬਾਚਾਜੁਈਭਾਜਿਆਯੋ॥
ਉਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਬਚਿਆ ਜੋ ਭਜ ਕੇ ਆ ਗਿਆ।
सोई जीव बाचा जुई भाजि आयो ॥
ਕਹਾਲੌਗਨਾਊਭਯੋਜੁਧਭਾਰੀ॥
ਕਿਥੋਂ ਤਕ ਬਖਾਨ ਕਰਾਂ, ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ।
कहा लौ गनाऊ भयो जुध भारी ॥
ਲਖੇਲੋਹਮਾਚਾਕੁਪੇਛਤ੍ਰਧਾਰੀ੭੨॥॥
ਲੋਹਾ ਖੜਕਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਛਤ੍ਰਧਾਰੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ ॥੭੨॥
लखे लोह माचा कुपे छत्र धारी ॥७२॥
ਕਿਤੇਨਾਦਨਾਦੈਕਿਤੇਨਾਦਪੂਰੈ॥
ਕਿਤੇ ਨਾਦ (ਨਰਸਿੰਘੇ) ਵਜ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਨਾਦ (ਸੰਖ) ਪੂਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
किते नाद नादै किते नाद पूरै ॥
ਕਿਤੇਜ੍ਵਾਨਜੂਝੈਬਰੈਹੇਰਿਸੂਰੈ॥
ਕਿਤੇ ਜਵਾਨ ਲੜ ਕੇ ਮਰ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ (ਹੂਰਾਂ) ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਵੇਖ ਕੇ ਵਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
किते ज्वान जूझै बरै हेरि सूरै ॥
ਕਿਤੇਆਨਿਕੈਕੈਕ੍ਰਿਪਾਨੈਚਲਾਵੈ॥
ਕਿਤੇ (ਸੂਰਮੇ) ਆ ਆ ਕੇ ਕ੍ਰਿਪਾਨਾਂ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
किते आनि कै कै क्रिपानै चलावै ॥
ਕਿਤੇਆਨਿਗਾਜੈਕਿਤੇਭਾਜਿਜਾਵੈ੭੩॥॥
ਕਿਤੇ ਆ ਕੇ ਗਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਭਜੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ॥੭੩॥
किते आनि गाजै किते भाजि जावै ॥७३॥
ਜਬੈਸਿਧਪਾਲੈਸਭੈਖਾਨਮਾਰੇ॥
ਜਦ ਸਿਧ ਪਾਲ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਠਾਣ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ
जबै सिध पालै सभै खान मारे ॥
ਲਏਛੀਨਕੈਤਾਜਬਾਜੀਨਗਾਰੇ॥
ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਾਜ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਨਗਾਰੇ ਖੋਹ ਲਏ।
लए छीन कै ताज बाजी नगारे ॥
ਹੁਤੇਦੂਰਿਬਾਸੀਕਿਤੇਖਾਨਘਾਏ॥
(ਫਿਰ) ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਿਤਨੇ ਹੀ ਪਠਾਣ ਉਥੇ ਆ ਗਏ।
हुते दूरि बासी किते खान घाए ॥
ਘਿਰਿਯੋਸਿਧਪਾਲੈਕਰੀਮਤਨ੍ਯਾਏ੭੪॥॥
ਸਿਧ ਪਾਲ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ (ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ) ਘਿਰ ਗਿਆ ॥੭੪॥
घिरियो सिध पालै करी मत न्याए ॥७४॥
ਜਿਤੇਖਾਨਭਾਜੇਤਿਤੇਫੇਰਿਢੂਕੇ॥
ਜਿਤਨੇ ਪਠਾਣ ਭਜੇ ਸਨ, ਇਤਨੇ ਹੋਰ ਆ ਢੁਕੇ
जिते खान भाजे तिते फेरि ढूके ॥
ਚਹੂੰਓਰਗਾਜੈਹਠੀਸਿਧਜੂਕੇ॥
ਅਤੇ ਹਠੀ ਸਿਧ ਪਾਲ ਦੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਗਜਣ ਲਗੇ (ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗੇ)
चहूं ओर गाजै हठी सिध जू के ॥
ਕਹਾਜਾਇਗੋਛਤ੍ਰਿਜਾਨੇਨਦੈਹੈ॥
ਹੇ ਛਤ੍ਰੀ! ਕਿਥੇ ਜਾਓਗੇ, (ਤੁਹਾਨੂੰ) ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂਗੇ।
कहा जाइगो छत्रि जाने न दै है ॥
ਇਹੀਛੇਤ੍ਰਮੈਛਿਪ੍ਰਤੁਹਿਆਜੁਛੈਹੈ੭੫॥॥
ਇਸੇ ਰਣ-ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਜਲਦੀ ('ਛਿਪ੍ਰ') ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਾਂਗੇ ॥੭੫॥
इही छेत्र मै छिप्र तुहि आजु छै है ॥७५॥
ਸੁਨੇਬੈਨਐਸੇਭਰਿਯੋਕੋਪਸੂਰੋ॥
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸੂਰਮਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
सुने बैन ऐसे भरियो कोप सूरो ॥
ਸਭੇਸਸਤ੍ਰਸੌਡੀਮਹਾਲੋਹਪੂਰੋ॥
ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਉਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁਨ ਸੀ।
सभे ससत्र सौडी महा लोह पूरो ॥
ਦਯੋਸੈਨਕੌਆਇਸੈਆਪੁਹੀਯੋ॥
ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ,
दयो सैन कौ आइसै आपु ही यो ॥
ਕਪੀਬਾਹਨੀਕੌਕਹਿਯੋਰਾਮਜੀਯੋ੭੬॥॥
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ॥੭੬॥
कपी बाहनी कौ कहियो राम जी यो ॥७६॥
ਸੁਨੇਬੈਨਸੈਨਾਚਲੀਕੋਪਕੈਕੈ॥
(ਸਿਧ ਪਾਲ ਦੇ) ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ
सुने बैन सैना चली कोप कै कै ॥
ਸਭੇਸਸਤ੍ਰਅਸਤ੍ਰਾਨਕੌਹਾਥਲੈਕੈ॥
ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਚਲ ਪਈ।
सभे ससत्र असत्रान कौ हाथ लै कै ॥
ਜਿਤੇਖਾਨਆਏਤਿਤੇਖੇਤਮਾਰੇ॥
ਜੋ ਵੀ ਪਠਾਣ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਣ-ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
जिते खान आए तिते खेत मारे ॥
ਕਿਤੇਖੇਦਿਕੈਕੋਟਿਕੀਓਟਡਾਰੇ੭੭॥॥
ਕਿਤਨਿਆਂ ਨੂੰ ਖਦੇੜ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਓਟ ਵਿਚ ਸੁਟ ਦਿੱਤਾ ॥੭੭॥
किते खेदि कै कोटि की ओट डारे ॥७७॥
ਕਿਤੇਬੀਰਬਾਨੈਤਬਾਜੀਪਲਟੈ॥
ਕਿਤੇ ਬਾਣ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮੇ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਲਟੇ ਪਏ ਸਨ।
किते बीर बानैत बाजी पलटै ॥
ਕਿਤੇਬੀਰਬਾਨੀਨਸੋਆਨਿਜੁਟੈ॥
ਕਿਤੇ ਸੂਰਮੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਜੁਟ ਗਏ ਸਨ।
किते बीर बानीन सो आनि जुटै ॥
ਕਿਤੇਖਗਲੈਖਿੰਗਖਤ੍ਰੀਉਮੰਗੈ॥
ਕਿਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਲੈ ਕੇ ਛਤ੍ਰੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਚਾਂਦੇ ਹੋਏ (ਉਥੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸਨ)
किते खग लै खिंग खत्री उमंगै ॥
ਜਹਾਜੰਗਜੋਧਾਜਗੇਜੋਰਜੰਗੈ੭੮॥॥
ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ ਯੁੱਧ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ॥੭੮॥
जहा जंग जोधा जगे जोर जंगै ॥७८॥
ਘੁਰੈਘੋਰਬਾਦਿਤ੍ਰਮਾਰੂਨਗਾਰੇ॥
(ਕਿਤੇ) ਵੱਡੇ ਮਾਰੂ ਨਗਾਰੇ ਘੋਰ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਵਜ ਰਹੇ ਸਨ
घुरै घोर बादित्र मारू नगारे ॥
ਮਚੇਆਨਿਕੈਕੈਮਹਾਭੂਪਭਾਰੇ॥
(ਅਤੇ ਕਿਤੇ) ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ ਆ ਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
मचे आनि कै कै महा भूप भारे ॥
ਖੁਲੇਖਗਖਤ੍ਰੀਉਠੇਭਾਤਿਐਸੀ॥
ਛਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨੰਗੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲ੍ਹਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ,
खुले खग खत्री उठे भाति ऐसी ॥
ਮਨੋਬਹਨਿਜ੍ਵਾਲਾਪ੍ਰਲੈਕਾਲਜੈਸੀ੭੯॥॥
ਮਾਨੋ ਪਰਲੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਵਾਲਾ ਵਗ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ॥੭੯॥
मनो बहनि ज्वाला प्रलै काल जैसी ॥७९॥
ਕਹੂੰਟੀਕਕਾਟੇਗਿਰੇਟੋਪਟੂਟੇ॥
ਕਿਤੇ (ਮੱਥੇ ਉਤੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਹੇ ਦੇ) ਟਿਕੇ ਕਟੇ ਪਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਟੁਟੇ ਹੋਏ ਟੋਪ ਡਿਗੇ ਪਏ ਸਨ।
कहूं टीक काटे गिरे टोप टूटे ॥
ਕਹੂੰਤਾਜਧਾਰੀਪਰੇਬਰਮਛੂਟੇ॥
ਕਿਤੇ ਤਾਜਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕਵਚ ਖੁਲ੍ਹੇ ਪਏ ਸਨ।
कहूं ताज धारी परे बरम छूटे ॥
ਕਹੂੰਚਰਮਕਾਟੇਪਰੇਖੇਤਐਸੇ॥
ਕਿਤੇ ਕਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਢਾਲਾਂ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਈਆਂ ਸਨ
कहूं चरम काटे परे खेत ऐसे ॥
ਕਹੂੰਚੌਰਸੋਹੈਮਨੋਹੰਸਜੈਸੇ੮੦॥॥
ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਚੌਰਾਂ (ਡਿਗੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ) ਮਾਨੋ ਹੰਸ ਸ਼ੋਭ ਰਹੇ ਹੋਣ ॥੮੦॥
कहूं चौर सोहै मनो हंस जैसे ॥८०॥
ਕਹੂੰਕੇਤੁਕਾਟੇਲਸੇਭੂਮਐਸੇ॥
ਕਿਤੇ ਕਟੇ ਹੋਏ ਝੰਡੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ,
कहूं केतु काटे लसे भूम ऐसे ॥
ਮਨੋਬਾਯਤੋਰੇਮਹਾਬ੍ਰਿਛਜੈਸੇ॥
ਮਾਨੋ ਹਨੇਰੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਿਛ ਤੋੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਸੁਟ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ।
मनो बाय तोरे महा ब्रिछ जैसे ॥
ਕਹੂੰਅਰਧਕਾਟੇਤੁਰੰਗੈਝਰੇਹੈ॥
ਕਿਤੇ ਅੱਧੇ ਕਟੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਪਏ ਸਨ
कहूं अरध काटे तुरंगै झरे है ॥
ਕਹੂੰਟੂਕਟੂਕਹ੍ਵੈਮਤੰਗੇਪਰੇਹੈ੮੧॥॥
ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਟੋਟੇ ਟੋਟੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਪਏ ਸਨ ॥੮੧॥
कहूं टूक टूक ह्वै मतंगे परे है ॥८१॥
ਕਿਤੇਡੋਬਡੂਬੇਗਿਰੇਘੂੰਮਘੂੰਮੈ॥
ਕਿਤਨੇ ਹੀ (ਲਹੂ ਦੇ) ਛਪੜਾਂ ਵਿਚ ਡੁਬੇ ਪਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਤਨੇ ਹੀ ਘੁੰਮੇਰੀਆਂ ਖਾ ਖਾ ਕੇ ਡਿਗੇ ਪਏ ਸਨ।
किते डोब डूबे गिरे घूंम घूंमै ॥
ਗਜੈਰਾਜਬਾਜੀਹਨੇਭੂਮਿਝੂੰਮੈ॥
(ਕਿਤੇ) ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਘੋੜੇ ਭੁਆਟਣੀਆਂ ਖਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਮਰੇ ਪਏ ਸਨ।
गजै राज बाजी हने भूमि झूंमै ॥
ਕਿਤੇਊਠਿਭਾਜੇਦੁਰੇਬੂਟਮਾਹੀ॥
ਕਿਤਨੇ ਉਠ ਕੇ ਭਜ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿਚ ਜਾ ਲੁਕੇ ਸਨ।
किते ऊठि भाजे दुरे बूट माही ॥
ਲਗੈਘਾਵਪੀਠੈਕਢੇਮੂੰਡਨਾਹੀ੮੨॥॥
(ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ) ਪਿਠਾਂ ਉਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਲਗੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿਰ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਕਢਦੇ ਸਨ ॥੮੨॥
लगै घाव पीठै कढे मूंड नाही ॥८२॥
ਕਿਤ੍ਰਯੋਕੇਸੁਫਾਸੇਦ੍ਰੁਮੋਜਾਤਜੋਰੈ॥
ਕਈਆਂ ਦੇ ਵਾਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਭਜਦੇ ਹੋਇਆਂ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਨਾਲ ਉਲਝ ਗਏ ਸਨ
कित्रयो केसु फासे द्रुमो जात जोरै ॥
ਹਹਾਮੋਹਿਛਾਡੈਕਹੈਸਤ੍ਰੁਭੋਰੈ॥
ਅਤੇ ਵੈਰੀ (ਦੁਆਰਾ ਪਕੜੇ ਜਾਣ ਦੇ) ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਛਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਤਰਲੇ ਕਢਦੇ ਸਨ।
हहा मोहि छाडै कहै सत्रु भोरै ॥
ਨਿਕਾਰੈਕ੍ਰਿਪਾਨੈਨਪਾਛੈਨਿਹਾਰੈ॥
ਕ੍ਰਿਪਾਨਾਂ ਕਢ ਕੇ ਵੀ ਪਿਛੇ ਵਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ ਸਨ
निकारै क्रिपानै न पाछै निहारै ॥
ਭਜੇਜਾਹਿਕਾਜੀਨਬਾਜੀਸੰਭਾਰੈ੮੩॥॥
ਅਤੇ ਕਾਜ਼ੀ ਲੋਗ ਭਜੀ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਤਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ॥੮੩॥
भजे जाहि काजी न बाजी संभारै ॥८३॥
ਕਿਤੇਖਾਨਤੋਰੇਨਘੋਰੇਸੰਭਾਰੈ॥
ਕਿਤੇ ਪਠਾਣਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਮਰੋੜ ਸੁਟਿਆ ਸੀ ਅਤੇ (ਉਹ) ਘੋੜੇ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਸਨ।
किते खान तोरे न घोरे संभारै ॥
ਕਿਤੇਛੋਰਿਜੋਰੇਤ੍ਰਿਯਾਭੇਸਧਾਰੈ॥
ਕਿਤਨੇ ਆਪਣੇ ਬਸਤ੍ਰਾਂ ('ਜੋਰੇ') ਨੂੰ ਛਡ ਕੇ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਰਹੇ ਸਨ।
किते छोरि जोरे त्रिया भेस धारै ॥
ਕਿਤੈਦੈਅਕੋਰੈਨਿਹੋਰੈਤਿਸੀਕੌ॥
ਕਈ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਟਾ ('ਅਕੋਰੈ') ਦੇ ਕੇ ਤਰਲੇ ਕਰਦੇ ਸਨ,
कितै दै अकोरै निहोरै तिसी कौ ॥
ਲਏਹਾਥਮੈਤੇਗਦੇਖੈਜਿਸੀਕੌ੮੪॥॥
ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਤਲਵਾਰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ॥੮੪॥
लए हाथ मै तेग देखै जिसी कौ ॥८४॥
ਕਿਤੇਜੀਵਲੈਕੇਸਿਪਾਹੀਸਿਧਾਏ॥
ਕਿਤਨੇ ਸਿਪਾਹੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਭਜ ਰਹੇ ਸਨ
किते जीव लै के सिपाही सिधाए ॥
ਕਿਤੇਚੁੰਗਬਾਧੈਚਲੈਖੇਤਆਏ॥
ਅਤੇ ਕਿਤਨੇ ਟੋਲੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਸਨ।
किते चुंग बाधै चलै खेत आए ॥
ਕਿਤ੍ਰਯੋਪ੍ਰਾਨਹੋਮੇਰਨਹਿਜ੍ਵਾਲਮਾਹੀ॥
ਕਿਤਨਿਆਂ ਨੇ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਦੀ ਅਗਨੀ ਵਿਚ (ਆਪਣੇ) ਪ੍ਰਾਣ ਹੋਮ ਦਿੱਤੇ ਸਨ
कित्रयो प्रान होमे रनहि ज्वाल माही ॥
ਮਰੈਟੂਕਟੂਕਹ੍ਵੈਭਜੈਪੈਗੁਨਾਹੀ੮੫॥॥
(ਅਤੇ ਕਿਤਨੇ ਹੀ) ਭਜਣ ਨੂੰ ਗੁਨਾਹ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਟੋਟੇ ਟੋਟੇ ਹੋ ਕੇ ਜੂਝ ਮਰੇ ਸਨ ॥੮੫॥
मरै टूक टूक ह्वै भजै पै गुनाही ॥८५॥
ਤਹਾਲੈਅਪਛ੍ਰਾਨਕੇਤੇਬਰੇਹੈ॥
ਜਿਹੜੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਕੇ ਮਰੇ ਸਨ,
तहा लै अपछ्रान केते बरे है ॥
ਜਿਤੇਸਾਮੁਹੇਜੁਧਕੈਕੈਮਰੇਹੈ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਅਪੱਛਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵਰ ਲਿਆ।
जिते सामुहे जुध कै कै मरे है ॥
ਕਿਤੇਨਰਕਬਾਸੀਤਿਸੀਕਾਲਹੂਏ॥
ਕਿਤਨੇ ਹੀ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀ ਬਣੇ
किते नरक बासी तिसी काल हूए ॥
ਜਿਤੇਸੂਮਸੋਫੀਭਜੇਜਾਤਮੂਏ੮੬॥॥
ਅਤੇ ਜਿਤਨੇ ਸ਼ੂਮ ਸੋਫ਼ੀ (ਨਸ਼ਾ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਸਨ, (ਉਹ) ਭਜਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ॥੮੬॥
जिते सूम सोफी भजे जात मूए ॥८६॥
ਕਿਤੇਭੀਰਜੋਧਾਮਰੇਬਾਜਮਾਰੇ॥
ਕਈ ਡਰਪੋਕ ਯੋਧੇ ਬਿਨਾ ਮਾਰਿਆਂ ਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ
किते भीर जोधा मरे बाज मारे ॥
ਗਿਰੇਤ੍ਰਾਸਕੈਕੈਬਿਨਾਬਾਨਡਾਰੇ॥
ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਤੀਰ ਚਲਾਇਆਂ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਡਿਗ ਪਏ।
गिरे त्रास कै कै बिना बान डारे ॥
ਕਿਤ੍ਰਯੋਅਗਮਨੈਆਨਿਕੈਪ੍ਰਾਨਦੀਨੇ॥
ਕਿਤਨਿਆਂ ਨੇ ਅਗੇ ਵਧ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦਿੱਤੇ
कित्रयो अगमनै आनि कै प्रान दीने ॥
ਕਿਤ੍ਰਯੋਦੇਵਕੇਲੋਕਕੋਪੰਥਲੀਨੇ੮੭॥॥
ਅਤੇ ਕਿਤਨਿਆਂ ਨੇ ਦੇਵ ਲੋਕ ਦਾ ਰਾਹ ਪਕੜਿਆ ॥੮੭॥
कित्रयो देव के लोक को पंथ लीने ॥८७॥
ਜਿਤੇਸੂਮਸੋਫੀਭਜੇਜਾਤਮਾਰੇ॥
ਜਿਤਨੇ ਸ਼ੂਮ ਸੋਫ਼ੀ ਭਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, (ਉਹ) ਮਾਰੇ ਗਏ।
जिते सूम सोफी भजे जात मारे ॥
ਤਿਤੇਭੂਮਿਭੋਗੈਨਹੀਬੰਨਿਜਾਰੇ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੂਮੀ ਨੇ ਹੀ ਖਾਇਆ (ਭਾਵ ਕਾਵਾਂ-ਗਿੱਧਾਂ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ) (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ) ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਜਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।
तिते भूमि भोगै नही बंनि जारे ॥
ਭਈਭੀਰਗਾਢੀਮਚਿਯੋਜੁਧਭਾਰੀ॥
ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਮਚਿਆ ਸੀ
भई भीर गाढी मचियो जुध भारी ॥
ਲਖੇਬੀਰਠਾਢੇਕਪੈਦੇਹਸਾਰੀ੮੮॥॥
ਅਤੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਖੜੋਤਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ (ਡਰਪੋਕਾਂ ਦੀ) ਸਾਰੀ ਦੇਹ ਕੰਬਦੀ ਸੀ ॥੮੮॥
लखे बीर ठाढे कपै देह सारी ॥८८॥
ਜਹਾਸਿਧਪਾਲੈਘਨੇਸਤ੍ਰਕੂਟੇ॥
ਜਿਥੇ ਸਿਧ ਪਾਲ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀ ਵੱਢੇ ਸਨ,
जहा सिध पालै घने सत्र कूटे ॥
ਤਹਾਦੇਖਿਜੋਧਾਨਤੈਕੋਟਿਛੂਟੇ॥
ਉਥੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਛਡਦੇ ਹੋਇਆਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ।
तहा देखि जोधान तै कोटि छूटे ॥
ਚਲੇਭਾਜਿਕੈਨਹਥ੍ਯਾਰੈਸੰਭਾਰਿਯੋ॥
(ਉਹ) ਭਜਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਸਨ,
चले भाजि कै न हथ्यारै संभारियो ॥
ਲਖੈਸਮਸਦੀਨੈਪਰਿਯੋਭੂੰਮਿਮਾਰਿਯੋ੮੯॥॥
(ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ) ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਸ਼ਮਸਦੀਨ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਡਿਗਿਆ ਵੇਖਿਆ ॥੮੯॥
लखै समसदीनै परियो भूंमि मारियो ॥८९॥
ਤਹਾਭਾਟਢਾਢੀਖਰੇਗੀਤਗਾਵੈਂ॥
ਉਥੇ ਭਾਟ ਅਤੇ ਢਾਢੀ ਖੜੋ ਕੇ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ।
तहा भाट ढाढी खरे गीत गावैं ॥
ਸੁਨਾਵੈਪ੍ਰਭੈਬੈਰਬ੍ਰਿੰਦੈਤ੍ਰਸਾਵੈਂ॥
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਸਨ।
सुनावै प्रभै बैर ब्रिंदै त्रसावैं ॥
ਕਹੂੰਨਾਦਬਾਜੈਨਫੀਰੀਨਗਾਰੇ॥
ਕਿਤੇ ਰਣਸਿੰਘੇ, ਨਫ਼ੀਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਗਾਰੇ ਵਜਦੇ ਸਨ
कहूं नाद बाजै नफीरी नगारे ॥
ਹਸੈਗਰਜਿਠੋਕੈਭੁਜਾਭੂਪਭਾਰੇ੯੦॥॥
ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ ਭੁਜਾਵਾਂ ਠੋਕ ਕੇ ਗਜਦੇ ਅਤੇ ਹਸਦੇ ਸਨ ॥੯੦॥
हसै गरजि ठोकै भुजा भूप भारे ॥९०॥
ਜਬੈਖਾਨਜੂਝੈਸਭੈਖੇਤਮਾਹੀ॥
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਪਠਾਣ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ
जबै खान जूझै सभै खेत माही ॥
ਬਡੇਐਂਠਿਯਾਰੇਬਚਿਯੋਏਕਨਾਹੀ॥
ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਹੈਂਕੜਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਨਾ ਬਚਿਆ।
बडे ऐंठियारे बचियो एक नाही ॥
ਲਈਛੀਨਿਦਿਲੀਦਿਲੀਸੈਸੰਘਾਰਿਯੋ॥
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ (ਉਸ ਤੋਂ) ਦਿੱਲੀ (ਦੀ ਹਕੂਮਤ) ਖੋਹ ਲਈ।
लई छीनि दिली दिलीसै संघारियो ॥
ਤਬੈਆਪਨੇਸੀਸਪੈਛਤ੍ਰਢਾਰਿਯੋ੯੧॥॥
ਤਦ (ਉਸ ਨੇ) ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉਤੇ ਛਤ੍ਰ ਝੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ॥੯੧॥
तबै आपने सीस पै छत्र ढारियो ॥९१॥
ਜਬੈਸਿਧਪਾਲੈਘਨੀਸੈਨਕੂਟੀ॥
ਜਦੋਂ ਸਿਧ ਪਾਲ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤੀ,
जबै सिध पालै घनी सैन कूटी ॥
ਬਚੈਪ੍ਰਾਨਲੈਕੈਚਹੂੰਓਰਫੂਟੀ॥
ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਬਚੀ (ਸੈਨਾ) ਪ੍ਰਾਣ ਬਚਾ ਕੇ ਇਧਰ ਉਧਰ ਖਿੰਡ ਗਈ।
बचै प्रान लै कै चहूं ओर फूटी ॥
ਲਈਪਾਤਿਸਾਹੀਸਿਰੈਛਤ੍ਰਢਾਰਿਯੋ॥
(ਦੀਵਾਨ ਸਿਧ ਪਾਲ ਨੇ) ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਲੈ ਲਈ (ਅਤੇ ਆਪਣੇ) ਸਿਰ ਉਤੇ ਛਤ੍ਰ ਝੁਲਵਾ ਲਿਆ।
लई पातिसाही सिरै छत्र ढारियो ॥
ਪਰਿਯੋਪਾਸੁਬਾਚ੍ਰਯੋਅਰਿਯੋਸੋਸੰਘਾਰਿਯੋ੯੨॥॥
ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਬਚ ਗਿਆ। ਜੋ ਅੜਿਆ, ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ॥੯੨॥
परियो पासु बाच्रयो अरियो सो संघारियो ॥९२॥
ਲਈਪਾਤਸਾਹੀਹ੍ਰਿਦੈਯੌਬਿਚਾਰਾ॥
ਉਸ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ
लई पातसाही ह्रिदै यौ बिचारा ॥
ਕਰਿਯੋਕਾਜਨੀਕੋਨਸਾਹੈਸੰਘਾਰਾ॥
ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
करियो काज नीको न साहै संघारा ॥
ਜਗ੍ਯੋਰੈਨਿਸਾਰੀਧਰਿਯੋਧ੍ਯਾਨਤਾਕੋ॥
ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
जग्यो रैनि सारी धरियो ध्यान ता को ॥
ਦਿਯੋਪਾਤਿਸਾਹੀਮਿਲੈਪ੍ਰਾਤਵਾਕੋ੯੩॥॥
(ਕਿ) ਜੋ ਵੀ ਸਵੇਰੇ ਮਿਲ ਪਏ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ॥੯੩॥
दियो पातिसाही मिलै प्रात वा को ॥९३॥
ਕਸਾਈਨਕੌਦਾਸਤਹਏਕਆਯੋ॥
ਉਥੇ ਸਵੇਰੇ ਇਕ ਕਸਾਈ ਦਾ ਨੌਕਰ ਆ ਗਿਆ।
कसाईन कौ दास तह एक आयो ॥
ਨਦੀਡਾਰਬੇਓਝਰੀਲੈਸਿਧਾਯੋ॥
(ਜੋ) ਨਦੀ ਵਿਚ ਓਝਰੀ ਲੈ ਕੇ ਸੁਟਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
नदी डारबे ओझरी लै सिधायो ॥
ਗਹਿਯੋਜਾਹਿਤਾਕੋਦਈਪਾਤਿਸਾਹੀ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਜਾ ਪਕੜਿਆ ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
गहियो जाहि ता को दई पातिसाही ॥
ਧਰਿਯੋਜੈਨਆਲਾਵਦੀਨਾਮਤਾਹੀ੯੪॥॥
ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਜੈਨ-ਆਲਾਵਦੀ ਰਖ ਦਿੱਤਾ ॥੯੪॥
धरियो जैन आलावदी नाम ताही ॥९४॥
GURBANI.WORLD