ਦੋਹਰਾ॥
ਦੋਹਰਾ:
DOHRA
दोहरा ॥
ਹੈਗੈਰਥਪੈਦਲਕਟੇਬਚਿਯੋਨਜੀਵਤਕੋਇ॥
ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਰਥ ਅਤੇ ਪੈਦਲ (ਚੌਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ) ਕਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ) ਕੋਈ ਵੀ ਜਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ ਸੀ।
The elephants, horses and warriors on foot were all chopped and none could survive.
है गै रथ पैदल कटे बचियो न जीवत कोइ ॥
ਤਬਆਪੇਨਿਕਸਿਯੋਨ੍ਰਿਪਤਿਸੁੰਭਕਰੈਸੋਹੋਇ॥੩੮॥੧੯੪॥
ਤਦ ਦੈਂਤ ਰਾਜਾ ਆਪ ਨਿਤਰਿਆ। (ਇੰਜ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਣ ਲਗਾ ਕਿ ਹੁਣ ਜੋ ਉਹ ਕਰੇਗਾ) ਉਹੀ ਹੋਏਗਾ ॥੩੮॥੧੯੪॥
Then the king Sumbh himself marched forward for war and on seeing him it appears that whatever he desires, he will achive.38.194.
तब आपे निकसियो न्रिपति सुंभ करै सो होइ ॥३८॥१९४॥
ਚੌਪਈ॥
ਚੌਪਈ:
CHAUPI
चौपई ॥
ਸਿਵਦੂਤੀਇਤਿਦ੍ਰੁਗਾਬੁਲਾਈ॥
ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸ਼ਿਵ-ਦੂਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
सिव दूती इति द्रुगा बुलाई ॥
ਕਾਨਲਾਗਿਨੀਕੈਸਮੁਝਾਈ॥
(ਉਸ ਨੂੰ) ਕੰਨ ਵਿਚ (ਇਹ ਗੱਲ) ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਈ
On this side, Durga after reflecting, called a female messenger of Shiva and making her conscious gave this message in her ear:
कान लागि नीकै समुझाई ॥
ਸਿਵਕੋਭੇਜਦੀਜੀਐਤਹਾ॥
ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਉਥੇ ਭੇਜ ਦਿਓ
सिव को भेज दीजीऐ तहा ॥
ਦੈਤਰਾਜਇਸਥਿਤਹੈਜਹਾ॥੩੯॥੧੯੫॥
ਜਿਥੇ ਦੈਂਤ-ਰਾਜਾ ਖੜੋਤਾ ਹੈ ॥੩੯॥੧੯੫॥
“Send Lord Shiva to the place, where the demon-king is standing.”39.195.
दैत राज इसथित है जहा ॥३९॥१९५॥
ਸਿਵਦੂਤੀਜਬਇਮਸੁਨਪਾਵਾ॥
ਸ਼ਿਵ-ਦੂਤੀ ਨੇ ਜਦ ਇਹ ਸੁਣਿਆ
सिव दूती जब इम सुन पावा ॥
ਸਿਵਹਿੰਦੂਤਕਰਿਉਤੈਪਠਾਵਾ॥
(ਤਦ) ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦੂਤ ਬਣਾ ਕੇ ਉਥੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
When the female messenger of Shiva heard this, she sent Shiva as a messenger of Shiva
सिवहिं दूत करि उतै पठावा ॥
ਸਿਵਦੂਤੀਤਾਤੇਭਯੋਨਾਮਾ॥
ਤਦ ਤੋਂ (ਦੁਰਗਾ ਦਾ) ਨਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਦੂਤੀ ਪੈ ਗਿਆ।
सिव दूती ता ते भयो नामा ॥
ਜਾਨਤਸਕਲਪੁਰਖਅਰੁਬਾਮਾ॥੪੦॥੧੯੬॥
ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਭ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਰਦ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ॥੪੦॥੧੯੬॥
Since that day, the name of Durga became" shiv- Duti" ( the messenger of shiva ), all men and women know this.40.196.
जानत सकल पुरख अरु बामा ॥४०॥१९६॥
ਸਿਵਕਹੀਦੈਤਰਾਜਸੁਨਿਬਾਤਾ॥
ਸ਼ਿਵ ਨੇ (ਜਾ ਕੇ) ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੇ ਦੈਂਤ-ਰਾਜੇ, (ਮੇਰੀ) ਗੱਲ ਸੁਣ,
सिव कही दैत राज सुनि बाता ॥
ਇਹਬਿਧਿਕਹਿਯੋਤੁਮਹੁਜਗਮਾਤਾ॥
ਤੈਨੂੰ ਦੁਰਗਾ ਮਾਤਾ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ
Shiva said to the demon-king, “Listen to my words, the mother of she universe hath said this
इह बिधि कहियो तुमहु जगमाता ॥
ਦੇਵਨਕੇਦੈਕੈਠਕੁਰਾਈ॥
ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਦਿਉ
देवन के दै कै ठकुराई ॥
ਕੈਮਾਂਡਹੁਹਮਸੰਗਲਰਾਈ॥੪੧॥੧੯੭॥
ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰੋ ॥੪੧॥੧੯੭॥
“That either you return the kingdom to gods or wage the war with me.”41.197.
कै मांडहु हम संग लराई ॥४१॥१९७॥
ਦੈਤਰਾਜਇਹਬਾਤਨਮਾਨੀ॥
ਦੈਂਤ-ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨੀ।
दैत राज इह बात न मानी ॥
ਆਪਚਲੇਜੂਝਨਅਭਿਮਾਨੀ॥
(ਉਹ) ਅਭਿਮਾਨੀ (ਦੁਰਗਾ ਨਾਲ) ਲੜਨ ਲਈ ਆਪ ਤੁਰ ਪਿਆ।
The demon-king Sumbh did not accept this proposal and in his pride, marched forward for war.
आप चले जूझन अभिमानी ॥
ਗਰਜਤਕਾਲਿਕਾਲਜ੍ਯੋਜਹਾ॥
ਜਿਥੇ ਕਾਲਕਾ ਕਾਲ ਵਾਂਗ ਗਰਜ ਰਹੀ ਸੀ,
गरजत कालि काल ज्यो जहा ॥
ਪ੍ਰਾਪਤਿਭਯੋਅਸੁਰਪਤਿਤਹਾ॥੪੨॥੧੯੮॥
ਉਥੇ ਦੈਂਤ-ਰਾਜਾ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ॥੪੨॥੧੯੮॥
The place where Kali, like death, was thundering, that demon-king reached there.42.198.
प्रापति भयो असुर पति तहा ॥४२॥१९८॥
ਚਮਕੀਤਹਾਅਸਨਕੀਧਾਰਾ॥
ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਪਾਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਚਮਕ ਪਈ।
चमकी तहा असन की धारा ॥
ਨਾਚੇਭੂਤਪ੍ਰੇਤਬੈਤਾਰਾ॥
ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਬੈਤਾਲ ਨਚਣ ਲਗ ਪਏ।
There the edges of sword glistened and the ghosts, goblins and evil spirits began to dance.
नाचे भूत प्रेत बैतारा ॥
ਫਰਕੇਅੰਧਕਬੰਧਅਚੇਤਾ॥
ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਧੜ ਅਚੇਤ ਹੋ ਕੇ ਤੜਫਣ ਲਗੇ।
फरके अंध कबंध अचेता ॥
ਭਿਭਰੇਭਈਰਵਭੀਮਅਨੇਕਾ॥੪੩॥੧੯੯॥
ਅਨੇਕਾਂ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਭੈਰੋ ਬੋਲਣ ਲਗ ਗਏ ॥੪੩॥੧੯੯॥
There the blind headless trunks came into motion senselessly. There many Bhairavas and Bhimas began to roam.43.199.
भिभरे भईरव भीम अनेका ॥४३॥१९९॥
ਤੁਰਹੀਢੋਲਨਗਾਰੇਬਾਜੇ॥
ਤੁਰੀਆਂ, ਢੋਲ, ਨਗਾਰੇ ਵਜਣ ਲਗੇ,
तुरही ढोल नगारे बाजे ॥
ਭਾਂਤਿਭਾਂਤਿਜੋਧਾਰਣਿਗਾਜੈ॥
ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੇ ਯੋਧੇ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਗਜਣ ਲਗੇ।
The clarionets, drums and trumpets sounded any many types.
भांति भांति जोधा रणि गाजै ॥
ਢਡਿਡਫਡਮਰੁਡੁਗਡੁਗੀਘਨੀ॥
ਅਣਗਿਣਤ ਢੱਢਾਂ, ਡੱਫਾਂ, ਡਮਰੂ ਅਤੇ ਡੁਗਡੁਗੀਆਂ,
ढडि डफ डमरु डुगडुगी घनी ॥
ਨਾਇਨਫੀਰੀਜਾਤਨਗਨੀ॥੪੪॥੨੦੦॥
ਸ਼ਹਿਨਾਈਆਂ, ਤੂਤੀਆਂ ਵਜਣ ਲਗ ਗਈਆਂ ॥੪੪॥੨੦੦॥
The tambourines, tabors etc., were played loudly and the musical instruments like Shahnai etc., were being played in such numbers that they cannot be counted.44.200.
नाइ नफीरी जात न गनी ॥४४॥२००॥
ਮਧੁਭਾਰਛੰਦ॥
ਮਧੁਭਾਰ ਛੰਦ:
MADHUBHAAR STANZA
मधुभार छंद ॥
ਹੁੰਕੇਕਿਕਾਣ॥
ਘੋੜੇ ਹਿਣਕ ਰਹੇ ਸਨ,
हुंके किकाण ॥
ਧੁੰਕੇਨਿਸਾਣ॥
ਧੌਂਸੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ,
The horses are neighing and the trumpets are resounding.
धुंके निसाण ॥
ਸਜੇਸੁਬੀਰ॥
ਸੂਰਮੇ ਸੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ,
सजे सु बीर ॥
ਗਜੇਗਹੀਰ॥੪੫॥੨੦੧॥
ਗੰਭੀਰ (ਸੁਰ ਨਾਲ) ਗਜ ਰਹੇ ਸਨ ॥੪੫॥੨੦੧॥
The bedecked warriors are roaring profoundly.45.201.
गजे गहीर ॥४५॥२०१॥
ਝੁਕੇਨਿਝਕ॥
ਨਿਝੱਕ ਹੋ ਕੇ (ਇਕ ਦੂਜੇ ਉਤੇ) ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਸਨ,
झुके निझक ॥
ਬਜੇਉਬਕ॥
ਸਚੇਤ ਯੋਧੇ ('ਉਬਕ') ਭਿੜ ਰਹੇ ਸਨ,
The heroes coming near unhesitatingly are striking blows and jumping.
बजे उबक ॥
ਸਜੇਸੁਬਾਹ॥
ਸੁੰਦਰ ਯੋਧੇ ਸੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ,
सजे सुबाह ॥
ਅਛੈਉਛਾਹ॥੪੬॥੨੦੨॥
ਅਪੱਛਰਾਵਾਂ ਦਾ ਉਤਸਾਹ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ ॥੪੬॥੨੦੨॥
The smart warriors fight each other and the beautiful heroes are bedecking themselves. The heavenly damsels (apsaras) are feeling inspired.46.202.
अछै उछाह ॥४६॥२०२॥
ਕਟੇਕਿਕਾਣ॥
(ਕਈ) ਘੋੜੇ ਕਟੇ ਪਏ ਸਨ,
कटे किकाण ॥
ਫੁਟੈਚਵਾਣ॥
(ਕਈਆਂ ਦੇ) ਮੂੰਹ ਫਟੇ ਪਏ ਸਨ।
The horses are being chopped and the faces are being torn.
फुटै चवाण ॥
ਸੂਲੰਸੜਾਕ॥
(ਕਿਤੇ) ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਸੜਾਕ ਹੁੰਦੀ ਸੀ
सूलं सड़ाक ॥
ਉਠੇਕੜਾਕ॥੪੭॥੨੦੩॥
ਅਤੇ (ਕਿਤੇ) ਕੜਾਕ (ਦੀ ਆਵਾਜ਼) ਉਠਦੀ ਸੀ ॥੪੭॥੨੦੩॥
The sound created by tridents are being heard. 47.203.
उठे कड़ाक ॥४७॥२०३॥
ਗਜੇਜੁਆਣ॥
ਜੁਆਨ ਗੱਜ ਰਹੇ ਸਨ,
गजे जुआण ॥
ਬਜੇਨਿਸਾਣਿ॥
ਧੌਂਸੇ ਵਜ ਰਹੇ ਸਨ,
The trumpets are resounding and the youthful warriors are thundering.
बजे निसाणि ॥
ਸਜੇਰਜੇਂਦ੍ਰ॥
ਰਾਜੇ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ,
सजे रजेंद्र ॥
ਗਜੇਗਜੇਂਦ੍ਰ॥੪੮॥੨੦੪॥
ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਗਜ ਰਹੇ ਸਨ ॥੪੮॥੨੦੪॥
The kings and chieftains are bedecked and the elephants are screeching.48.204.
गजे गजेंद्र ॥४८॥२०४॥
ਭੁਜੰਗਪ੍ਰਯਾਤਛੰਦ॥
ਭੁਜੰਗ ਪ੍ਰਯਾਤ ਛੰਦ:
BHUJANG PRAYAAT STANZA
भुजंग प्रयात छंद ॥
ਫਿਰੇਬਾਜੀਯੰਤਾਜੀਯੰਇਤਉਤੰ॥
ਉਤਮ ਅਰਬੀ ਘੋੜੇ ਇਧਰ ਉਧਰ ਫਿਰਦੇ ਸਨ,
The beautiful horses are roaming hither and thither.
फिरे बाजीयं ताजीयं इत उतं ॥
ਗਜੇਬਾਰਣੰਦਾਰੁਣੰਰਾਜਪੁਤ੍ਰੰ॥
ਰਾਜ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਭਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਰਜ ਰਹੇ ਸਨ।
The elephants of the princes are roaring dreadfully.
गजे बारणं दारुणं राज पुत्रं ॥